Chương 300: Bài thi thay trời đổi đất

Trong buồng thi của Trí Tri Thư Viện, Tô Thời thầm nhẩm lại đề thi này một lượt trong lòng. "Nay thiên hạ tông tộc cường thịnh ngang ngược, chính lệnh không thông. Kẻ bảo nên nghiêm hình điển, người nói phải trọng giáo hóa. Kẻ làm chính sự, lấy gì để an dân phú quốc?" Đọc xong chữ cuối cùng, Tô Thời không khỏi phấn chấn. "Tiên sinh quả thật thần cơ diệu toán!" Tô Thời thầm thán phục trong lòng. Trước kỳ thi, Trần Văn từng đoán chắc tâm bệnh của Mạnh Nghiên Điền đã được chữa lành. Mà đề bài trước mắt này, quả thực chính là vũ đài khổng lồ do đích thân Mạnh đại nhân dựng nên cho Trí Tri Thư Viện bọn họ! "Không có từ chương hoa mỹ, không có lời thánh hiền hư vô mờ mịt, từng câu từng chữ đều gắn liền với hiện thực đẫm máu, thấm đượm phong vị bùn đất nồng nặc." "Mạnh đại nhân, ngài đã dám ra đề thi xưa nay chưa từng có này, vậy chúng ta dám dâng lên cho ngài một bài thi kinh thiên động địa!" Tô Thời ngẫm nghĩ về đề thi này. "Nếu là đám hủ nho kia, ắt sẽ viết ra cả đống biện pháp lập thêm hương học, ban bố rộng rãi thánh dụ." Tô Thời nhắm mắt lại, khóe môi thoáng hiện nét cười gượng bất đắc dĩ. Trong đầu nàng hiện lên rõ mồn một cảnh tượng bọn họ vấp phải trở ngại khi vừa mới tới Triệu Gia Thôn. Thuở ấy, Trương Thừa Tông ôm trọn bầu nhiệt huyết đứng trên đài đất đầu thôn, toan dùng đạo lý thánh hiền để cảm hóa đám dân làng chịu đủ bề áp bức. Nhưng kết quả thì sao? Lão nông than phiền nghe ba cái đạo lý này làm lỡ dở việc đồng áng. Lại còn coi Chu Thông đang giảng giải luật pháp thành thầy bói. "Khi ấy bọn ta đều thấy đám thôn dân này ngang ngạnh càn quấy, chính tiên sinh đã một lời điểm tỉnh chúng ta." Tô Thời nhớ lại lời dạy bảo đanh thép như tiếng sấm bên tai của Trần Văn. "Giáo hóa không phải là tự nói tự nghe! Các ngươi đối mặt với một đám người cơm ăn không đủ no, chữ bẻ đôi không biết mà đi giảng vi ngôn đại nghĩa, đó không phải là giáo hóa, đó là ngạo mạn! Muốn bọn họ hiểu quy củ, thì phải dùng lời lẽ họ nghe hiểu được, chuyện trò họ nhìn tỏ tường!" Tô Thời nhớ lại những kỳ tích diễn ra ở Triệu Gia Thôn sau đó. Bọn họ không tụng kinh đọc sách nữa, mà dẫn thôn dân cùng chơi trò chơi, vừa vui đùa vừa biết mặt chữ. Nàng và Vương Đức Phát thậm chí còn đích thân sắm vai diễn xuất, diễn một vở kịch thôn dã 《Thúy Hoa trí đấu Hoàng Lột Da》. Lần đó, già trẻ gái trai khắp thôn đều xem đến rơi nước mắt, và cũng đều đã hiểu ra. Họ biết thế nào là cạm bẫy vay nặng lãi, biết được trong Đại Hạ Luật có viết không được tùy tiện dìm người xuống ao lồng heo. "Vì sao tông tộc có thể một tay che trời?" Tô Thời đã tìm ra đáp án cuối cùng cho đề bài này ở trong lòng. "Bởi vì ngu muội! Bởi vì tông tộc đã lũng đoạn quyền giải thích đạo lý! Giáo hóa truyền thống quá cao xa, quá thanh tao, tựa như một tầng mây lơ lửng trên bầu trời làng quê thôn dã, không sao hạ xuống được. Bách tính nghe không hiểu quan thoại, thì chỉ đành nghe lời tộc trưởng!" Tô Thời mở mắt, nhấc bút chấm mực. Mạch suy nghĩ tuôn trào như suối chảy. "Cho nên, muốn phá trừ sự ngang ngược của tông tộc, tất phải thay đổi phương thức giáo hóa, phải là khai trí bằng cách lồng ghép dạy bảo vào niềm vui!" Nàng không viết về những ràng buộc đạo đức rỗng tuếch, mà đưa ra trong sách luận một cương lĩnh đưa văn hóa về làng quê với tính thực thi cực cao. Triều đình không nên chỉ trợ cấp cho những thư viện cao cao tại thượng, mà càng phải ra sức nâng đỡ bách hý, thuyết thư cùng thoại bản thông tục nơi dân gian. Đem bộ 《Đại Hạ Luật》 tối nghĩa cùng các chính lệnh vì dân của triều đình biên soạn thành những vở trích đoạn hí khúc, câu vè vần mà lê dân bách tính thích xem nhất, truyền xướng rộng rãi nơi đầu bờ ngọn ruộng, quán trà quán rượu. "Đạo của thánh hiền nếu treo cao chốn miếu đường thì tựa như sao đêm, dân dẫu ngửa gãy cổ cũng khôn bề với tới; nếu hóa thành tiếng lóng thôn ngữ, kịch diễn nơi thôn dã, lồng giáo hóa vào niềm vui, ắt như mưa xuân thấm nhuần vạn vật, dân trí ắt tự mở mang." "Trí mở thì hào cường chẳng thể bưng bít, hiểu lý thì tông tộc khôn đường mị hoặc. Đây mới chính là phép chân giáo hóa phá bỏ rào lũy chốn thôn dã, không đánh mà khuất phục lòng người vậy!" …… Mà ở một buồng thi khác, Lý Hạo đang nhìn đề bài trầm ngâm. "Tông tộc ngang ngược, chính lệnh không thông? Nói toạc ra, chẳng phải là do kẻ bên dưới quá nghèo, triều đình và tông tộc tranh giành bờ cõi, cướp đoạt lương thực của nhau hay sao?" Lý Hạo theo thói quen sờ vào tấm thẻ số bên tay. "Nếu chọn nghiêm hình điển, phái binh đi trấn áp tông tộc, đó chính là cướp đoạt trắng trợn! Đánh trận ắt hao tốn quân phí, đánh nát ruộng đất lại càng thất thu thuế má. Tiên sinh trước kia từng dạy qua lý luận này." Mắt Lý Hạo sáng lên. "Trò chơi tổng bằng không! Thậm chí là trò chơi tổng âm! Mọi người càng tranh đoạt thì mâm cơm càng teo tóp, cuối cùng cùng nhau chết đói chết nghèo!" Lý Hạo nhớ tới thương hội thủy lợi ở Bạch Long Cừ, nhớ tới việc hắn đã dùng một tờ khế ước cùng mối lợi chia hoa hồng để trói chặt thổ hoàng đế Lý Tông Hàn lên cỗ chiến xa ra sao. "Đã tranh giành phần sẵn có chẳng mang lại kết cục tốt đẹp, vậy cớ sao triều đình không dẫn dắt tông tộc cùng nhau mở rộng miếng bánh?" Suy nghĩ của Lý Hạo lập tức vượt ra khỏi góc nhìn hạn hẹp của Bạch Long Cừ và Triệu Gia Thôn trước kia, bước vào tầm vóc kinh tế vĩ mô. "Tông tộc có tiền nhàn rỗi, có tráng đinh sung sức. Triều đình lại thiếu ngân lượng tu sửa thủy lợi, mở rộng thương đạo. Nếu quan phủ phát hành khoán ước công trình, hứa hẹn chia hoa hồng tương lai, tương tự như việc chia lợi ích sau này của Bạch Long Cừ cho Lý Tông Hàn năm đó. Để các tông tộc và hào cường này đem bạc cất dưới hầm ra đầu tư vào công trình thổ mộc. Như thế, tiền của tông tộc hóa thành vốn liếng để triều đình hành sự, tráng đinh của tông tộc lại đi đắp cầu lát đường. Có tiền kiếm được, ai còn muốn kháng thuế làm phản?" Lý Hạo mỉm cười. Biến tông tộc ngỗ ngược bất tuân thành cổ đông xây dựng cơ sở hạ tầng của triều đình, đây chính là đòn giáng thứ nguyên dùng thủ đoạn kinh tế để hóa giải khủng hoảng chính trị. Hắn không chút do dự hạ bút, viết phương án dùng tài chính hóa giải mâu thuẫn này vào bài sách luận. "Chính sách vơ vét vét cạn, chẳng khác nào tát cạn bắt cá. Kế sách khơi nguồn lợi ích, mới được sinh sôi không ngừng. Triều đình nên lấy tín lập khoán, hứa hẹn mối lợi với hào cường, biến tư tài của họ thành của công. Biến mối tranh đoạt như nước với lửa thành cục diện một vốn vạn lời, ắt các tông tộc đều sẽ trở thành túi tiền của triều đình vậy!" …… Nơi buồng thi của Chu Thông. Hắn nhìn đề bài, trong đầu hiện lên khái niệm mà Trần Văn từng giảng khi nói về Bạch Long Cừ. "Bi kịch bãi chăn thả chung." Chu Thông nghiền ngẫm từng chữ một. "Trước kia tiên sinh giảng về bi kịch bãi chăn thả chung, vốn dùng ví dụ dòng nước vô chủ ở Bạch Long Cừ. Nhưng nay ta đã hiểu, không chỉ có nước, mà tộc sản, công điền của các đại tông tộc kia, xét về bản chất cũng là một mảnh đất chung chẳng có ai thực sự chịu trách nhiệm!" Chu Thông đã nhìn thấu căn nguyên pháp lý của sự ngang ngược nơi tông tộc. "Tộc sản trên danh nghĩa là của cả thôn, nhưng trên thực tế lại bị một mình tộc trưởng lũng đoạn. Tộc nhân bình thường không có quyền sở hữu, chỉ có quyền phụ thuộc nương nhờ. Bởi không có mảnh đất cắm dùi của riêng mình, nên tộc nhân chẳng dám chống lại tộc trưởng, chỉ đành theo chân tộc trưởng đối kháng quan phủ. Điều này chẳng khác nào một đàn dê bị tộc trưởng bắt làm con tin!" "Vì vậy, muốn giải quyết vấn nạn tông tộc, chỉ đơn thuần nghiêm hình điển giết vài tên tộc trưởng là vô ích. Giết được một kẻ, ắt còn kẻ kế tiếp." "Tất phải từ trên luật pháp mà làm rõ quyền tài sản. Tức là đạo 'định phận chỉ tranh' mà tiên sinh từng nói." Chu Thông đúc kết, thăng hoa bộ Tích Sản Hưng Nghiệp lệnh từng thi hành ở Triệu Gia Thôn thành một bộ pháp án quản lý cơ sở Đại Hạ có thể áp dụng khắp thiên hạ. Hắn đề xuất trong bài sách luận: Quan phủ có thể đo đạc kiểm tra lại những tộc sản mập mờ ở các nơi, có thể dùng phép vĩnh điền cho từng gia hộ, chia cho mỗi một già trẻ gái trai trong tông tộc. Đồng thời xác lập tính hợp pháp của hội công nghị trên bình diện luật pháp, thay thế sự độc đoán chuyên quyền của tộc trưởng. "Chỉ khi để cho thôn dân dưới đáy xã hội nắm trong tay mảnh đất có quyền sử dụng vĩnh viễn, bọn họ mới vì bảo vệ ruộng đất của chính mình mà tự phát đi giám sát, đi phản kháng đám tộc trưởng tham lam hủ bại!" Chu Thông hạ bút như vung đao. "Hình điển chẳng thể lạm dụng, giáo hóa khôn cậy nói suông. Duy chỉ dùng pháp độ định rõ quyền sở hữu về tay ai, dùng công nghị đập tan sự lũng đoạn của tư quyền. Khiến thứ dân hiểu rõ đất này của này thảy đều thuộc về mình. Sản định thì tranh đoạt dứt, dân giàu thì tông tộc tự tiêu tan vậy!" …… Tái bút: Phim ngắn chuyển thể từ truyện này sắp ra mắt, tên là "Ngươi Một Giảng Viên Thi Công Chức, Sao Lại Thành Quốc Sư Rồi". Mọi người có thể lên Hồng Quả đặt trước! Hãy cùng cầu nguyện cho phim ngắn quay thật hay nhé!