Chương 301: Dùng củ cải của ngự thiện phòng để phá đề

Trong hiệu xá của Trương Thừa Tông. Hắn nhìn tám chữ "Tông tộc cường hoành, chính lệnh bất thông" trên đề thi, khẽ dụi mũi. "Đề này, lúc xử lý thế khó ở Triệu Gia Thôn, tiên sinh từng giảng cho chúng ta rồi." Trương Thừa Tông ngẫm nghĩ trong lòng về những đạo lý nơi thôn dã mà Trần Văn từng dạy. "Các quan lớn nơi triều đình luôn cho rằng bá tánh không tuân chính lệnh là do điêu ngoa, do tộc trưởng lộng hành, nên mới phái binh đi bắt, đi phạt. Nhưng bọn họ chưa từng nghĩ xem, ở chốn thôn quê rốt cuộc người ta sống thế nào?" Suy nghĩ của Trương Thừa Tông quay về ngôi làng hắn lớn lên từ thuở nhỏ. "Dân quê chúng ta đời này qua đời khác đều ở chung một làng, nhà nào sinh con, nhà nào chết trâu bò, ai ai cũng biết. Đó gọi là xã hội người quen." "Trong cái vòng người quen này, quan huyện là người ngoài, là quan lớn, cách chúng ta quá xa. Nhưng tộc trưởng lại là Tam Thúc Công, là bậc trưởng bối. Nếu quy củ của quan huyện xung đột với quy củ của Tam Thúc Công, bá tánh nghe theo ai? Chắc chắn là nghe Tam Thúc Công rồi! Bởi vì ngày mai quan huyện đã chuyển đi, còn Tam Thúc Công ngày nào cũng ở đó, nếu không nghe theo, sau này còn sống sao nổi trong làng?" Trương Thừa Tông càng nghĩ càng thông suốt. Căn nguyên của việc tông tộc cường hoành không nằm ở chỗ họ muốn tạo phản, mà nằm ở việc hoàng quyền — thứ lực lượng bên ngoài lạnh lẽo ấy — không thể dung nạp với mạng lưới huyết duyên và nhân tình nội bộ ở làng quê. Hắn nâng bút, không viết những mưu lược trị quốc kinh thiên động địa, mà dùng một góc nhìn chưa từng có để phơi bày mạch ngầm tầng đáy của tông tộc lên trang giấy thi. "Trị chốn thôn dã, chẳng giống chốn miếu đường. Miếu đường trọng pháp, thôn dã trọng tình. Dân tụ tộc mà cư, lấy huyết duyên làm mối buộc, lấy trưởng ấu định tôn ti. Ấy là lẽ tự nhiên, chẳng phải hình điển có thể định đoạt." Hắn chỉ ra, muốn chính lệnh thông suốt, tuyệt đối không thể dùng đại quân để đâm thẳng vào mạng lưới huyết duyên này. "Cho nên muốn thông chính lệnh, chớ coi tông tộc là giặc cướp mà mạnh tay tiễu trừ. Cần thuận theo lẽ nhân luân, đem pháp độ của triều đình hóa thành hương quy dân ước nơi xóm làng." Bài sách luận này của Trương Thừa Tông đã phơi bày nguyên nhân sâu xa của việc hoàng quyền không quản tới cấp huyện. Sự nhìn nhận thấu đáo về cấu trúc xã hội tầng đáy này đủ để khiến bất kỳ đại thần có lòng trị quốc nào cũng phải trầm tư. …… Cố Từ ngồi trong góc tối của hiệu xá, nhìn đề bài. "Tông tộc cường hoành, chính lệnh bất thông……" Cố Từ nhìn mấy chữ ấy, khẽ mỉm cười. "Mấy ngàn năm qua, Nho gia và Pháp gia tranh cãi không dứt vì mấy chữ này. Nho gia bảo phải lấy đạo đức cảm hóa, Pháp gia bảo phải dùng nghiêm hình trấn áp. Nhưng bọn họ đều quên mất câu chân lý cốt lõi nhất mà tiên sinh từng nói: cơ sở kinh tế quyết định kiến trúc thượng tầng. Muốn thay đổi kết cấu tông tộc này, trước hết phải bắt tay từ kinh tế." Trong đầu Cố Từ hiện lên cảnh tượng bản thân một mình đi vào đại viện sừng sững của Lý Tông Hàn năm đó. "Lý Tông Hàn cớ sao dám ngang ngược như thế, đến cả lệnh tiễn của tri phủ cũng không sợ? Bởi vì trong tay lão nắm giữ mấy trăm mẫu dâu tằm, nuôi mấy trăm gia đinh. Lão khống chế huyết mạch kinh tế của địa phương. Khi túi tiền của lão đủ dày, tự nhiên sẽ chẳng coi chính lệnh triều đình ra gì." Cố Từ cười khẩy, ngòi bút chấm mạnh vào nghiên mực đượm sắc đen đặc. "Vậy ta đã làm sao để lão ngoan ngoãn quỳ xuống ký tên?" "Ta không giảng đạo lý thánh hiền cho lão, vì lão nghe không hiểu. Ta cũng chẳng đem binh đi tiễu phạt lão, vì cái giá quá đắt. Ta đã dùng mối lợi lớn hơn, chính là tiền chia hoa hồng của thương hội thủy lợi, cùng danh phận cao hơn, tức địa vị chính trị của chức hội trưởng danh dự, để đổi lấy chút đặc quyền trong tay lão!" Mạch suy nghĩ của Cố Từ lập tức thông suốt, hắn đã tìm ra chiếc chìa khóa vạn năng để mở nút thắt thiên cổ này. "Đối phó với đám hào cường địa phương và tông tộc này, lấy cứng chọi cứng là hạ sách. Thủ đoạn thượng thừa nhất, là buộc lợi ích của triều đình cùng lợi ích của bọn họ lại làm một, biến bọn họ từ phường giặc chống thuế thành kẻ chung mối làm ăn với triều đình!" Cố Từ đặt bút viết. Trước tiên, hắn dùng một câu văn cổ đầy khí thế để diễn giải lý luận cơ sở kinh tế quyết định kiến trúc thượng tầng: "Phàm điền mẫu sinh kế, nãi thiên hạ chi định cơ; Lễ nhạc pháp độ, giai cơ thượng chi lâu các. Cơ chi hậu bạc sở thuộc, định lâu chi hướng bối dã." "Hào cường tông tộc sở dĩ có thể chống lại chính lệnh, đều vì nắm giữ gốc rễ sinh kế nơi thôn dã. Bá tánh trông vào hơi thở của bọn chúng mà kiếm miếng ăn, nên bọn chúng mới có thể mượn tông pháp để kháng vương pháp. Nếu không từ gốc rễ mà gỡ mối lợi, tổ chức lại sản nghiệp, thì bất luận làm rõ hình điển hay coi trọng giáo hóa, đều như xây lầu trên cát lún, dẫu hoa lệ cũng ắt sụp đổ." Kế đó, hắn tung ra thủ đoạn cốt lõi từng dùng khi đàm phán với Lý Tông Hàn: "Muốn trị hào cường, không thể cưỡng đoạt sản nghiệp, cũng chẳng thể nói suông cảm hóa. Phải thuận theo đại thế quốc gia, thi hành phép chiêu an góp vốn." "Triều đình có thể mở mối lợi thương đạo, cho phép hào cường bỏ vốn nhập cuộc, kết thành liên minh lợi ích. Lại ban thêm hư hàm danh dự, khiến bọn họ từ giang hồ thảo mãng chuyển thành đầu lĩnh hương hiền." "Như thế, hào cường vì giữ mối lợi của mình, vẹn toàn danh tiếng của mình, ắt sẽ tự giác gìn giữ chính lệnh triều đình. Ấy là dùng lợi sai khiến người, dùng danh thu phục lòng, hóa kẻ địch thành phên giậu của quốc gia vậy!" …… Còn trong hiệu xá của Vương Đức Phát. Hắn một tay cầm cao bạc hà do Tô Thời bí chế ra sức xoa lên huyệt thái dương, một tay nắm quản bút, hai con mắt đảo tròn lia lịa. "Tông tộc cường hoành? Nghiêm hình điển hay trọng giáo hóa?" Vương Đức Phát nhớ lại lúc mình ở quán trà phía tây thành, đã lừa cho đám dân làng định liều mạng kia điêu đứng ra sao. "Thực ra bá tánh sợ nhất điều gì? Sợ nhất là bị bịt mắt bịt tai, chẳng biết ngày mai sống hay chết!" "Đám tộc trưởng, hào cường kia cớ sao lại kích động được mọi người làm phản? Vì bọn chúng nhanh chân hơn một bước, bảo với mọi người rằng quan phủ sắp tới cướp lương thực của chúng ta rồi!" Vương Đức Phát vỗ đùi một cái đét, hắn nhớ lại chuyện mặc cả ngoài phố mà Trần Văn từng giảng trên lớp. "Tiên sinh từng nói, cái này gọi là hiệu ứng mỏ neo! Giống như một củ cải tầm thường, chỉ cần ta bảo đó là củ cải của ngự thiện phòng, giá trị lập tức khác hẳn! Hiệu ứng mỏ neo không chỉ dùng khi mặc cả, mà còn dùng được cả trong việc trị quốc." "Ai thả mỏ neo vào lòng bá tánh trước, bá tánh liền tin người đó! Giống như vụ Bạch Long Cừ lần trước, ta ở quán trà giảng cho bá tánh nghe cái lợi của thương hội thủy lợi trước, thành thử về sau quan phủ thi hành mới thuận buồm xuôi gió. Vì bá tánh đã tin từ trước rồi!" "Triều đình cớ sao luôn bị động? Vì triều đình phát một đạo thánh chỉ, phải qua tỉnh, phủ, huyện, hương, tầng tầng lớp lớp truyền xuống dưới. Đợi đến tai bá tánh, sớm đã bị đám tộc trưởng bóp méo thành thứ chẳng ra hình thù gì nữa rồi!" Vương Đức Phát bỗng nhiên thông suốt. "Cho nên, muốn đối phó tông tộc cường hoành, vừa không cần điều binh đánh, cũng chẳng cần phái đám tú tài hủ nho đi giảng đạo lý lớn. Phải phái người kể chuyện đi!" Vương Đức Phát cầm bút lên, tuy văn tài không phải hạng nhất đẳng, nhưng tính thực tiễn của bài sách luận này tuyệt đối chấn động nhất toàn bộ trường thi. "Phép trị loạn dân, trước hết ở công tâm. Yếu quyết của công tâm, quý ở chỗ ra tay trước chiếm thế thượng phong." Hắn trực tiếp đem bài học về tư duy xử lý lòng dân mà tiên sinh từng giảng viết thẳng vào giấy thi. "Mỗi phen gặp đại tai hoặc ban tân chính, triều đình không thể ngồi chờ công văn hạ đạt. Phải tuyển chọn sai lại mồm mép lanh lợi, thâm nhập vào ruộng đồng quán trà để truyền tin rộng rãi!" "Tiên hạ thủ vi cường, khiến lòng dân có mỏ neo định sẵn, biết triều đình mưu cầu mối lợi cho họ chứ không phải cướp đoạt. Nếu bá tánh đều biết chân tướng, thì lời đồn của hào cường tự sụp đổ, lời lẽ kích động không còn chỗ bám." Sau cùng, hắn còn không quên thêm vào kế độc ly gián học được từ chợ đen. "Lại phụ thêm phép thưởng nặng cho kẻ tố giác đầu tiên, khiến nội bộ tông tộc giám sát lẫn nhau. Chẳng tốn một binh một tốt, mà mối họa cường hoành tự khắc tan như băng gặp lửa!" "Xong việc!" Vương Đức Phát quẳng bút lông vào nghiên rửa bút, nhìn những dòng chữ kín mặt giấy, gương mặt béo múp nở nụ cười đắc ý. Hắn xoa cái bụng tròn vo, cảm thấy bản thân lúc này chẳng khác nào đương triều tể tướng đang bày mưu lập kế trong màn trướng. Tông tộc cường hoành cái gì, chính lệnh bất thông cái gì, trước mấy chiêu này của Bàn gia, thảy đều chẳng đáng bận tâm! "Bàn gia ta bây giờ cũng là người có tầm nhìn lớn rồi." Vương Đức Phát bắt chước phong thái phóng khoáng thường ngày của Cố Từ, muốn đứng dậy, chắp hai tay sau lưng rồi ngẩng đầu ngâm vịnh đôi câu. "Lên!" Đôi chân ngắn đang tê rần của hắn đột ngột dùng sức, thân hình đồ sộ nhổ thẳng dậy. "Bốp!" Một tiếng va đập trầm đục vang lên thật lớn. "Ối mẹ ơi!" Vương Đức Phát chỉ thấy hoa mắt chóng mặt, đầu va mạnh vào tấm ván trần thấp tè của hiệu xá, chấn động khiến bụi bặm đóng tầng lâu năm rơi rào rào, phủ đầy một mặt. Hắn hai tay ôm đầu, đau đến mức nước mắt sắp trào ra, miệng không ngừng mắng cái hiệu xá rách nát này xây dựng chẳng có chút quy củ nào. Quan chấm thi đi tuần ngang qua lại nhìn thấy tên béo này, bèn cảm thán: "Bệnh càng ngày càng nặng rồi……" ……