Chương 304: Mạnh Nghiên Điền: Đã nóng lòng muốn chấm bài rồi

Giang Ninh Cống Viện, đường Chí Công. Cánh cổng dày nặng đóng chặt, bên ngoài có quân tốt võ trang tề chỉnh canh gác, đến một cánh chim cũng đừng mong bay lọt. Nơi đây định đoạt vận mệnh của vạn ngàn sĩ tử Giang Nam. Mạnh Nghiên Điền khoác triều phục chủ khảo đỏ thẫm, ngồi ngay ngắn sau chiếc án thư bằng gỗ tử đàn to rộng ở chính giữa. Trước mặt hắn đã xếp chồng mấy chục quyển bài thi xuất sắc do các phòng sư bên dưới sơ duyệt rồi tiến cử lên. Mọi bài thi đều đã được dán kín tên họ cùng quê quán. Dưới quy chế dọc phách niêm phong này, quan khảo thí chỉ có thể nhìn thấy thuần túy bài văn. Mạnh Nghiên Điền bưng chén trà, nhẹ nhàng thổi lớp bọt nổi. Từng làm chủ khảo bao nhiêu năm, đây mới là lần đầu tiên hắn mong đợi việc chấm bài đến vậy. Hắn muốn xem năm nay liệu có gặp được áng văn khiến mắt mình sáng lên hay không. "Khụ, khụ." Tiếng tằng hắng nhẹ ngắt ngang dòng suy nghĩ của Mạnh Nghiên Điền. Đứng ở phía dưới bên tay trái là phó chủ khảo của kỳ hương thí lần này, cũng là một bậc danh túc Lý học thâm niên, Vương đại nhân. "Mạnh đại nhân, đề kinh nghĩa Đại Học của trường thứ nhất, các phòng sư bên dưới đã chọn ra một loạt quyển thi khá nổi trội, kính xin ngài định đoạt." Vương đại nhân vừa nói vừa cung kính đưa mấy quyển thi trên cùng sang. Khi trình những quyển thi này lên, trong lòng Vương đại nhân thực ra đã có một phen toan tính. Là kẻ lăn lộn nơi chốn quan trường Giang Nam nhiều năm, hắn lờ mờ đoán được đám học trò phái thực vụ của Trí Tri Thư Viện từng gây huyên náo ở phủ Giang Ninh dạo trước rất có thể sẽ viết ra những điều kinh thế hãi tục trong bài làm. Thậm chí vài phòng sư trẻ tuổi bên dưới khi sơ duyệt còn hết lời khen ngợi lối văn thực vụ thị tỉnh đó. Nhưng Vương đại nhân không dám tiến cử. Vì cớ gì? Bởi người ngồi trên ghế chủ vị kia chính là vị Trạng nguyên lang danh chấn thiên hạ! Là ngôi sao Văn Khúc được đương kim thánh thượng trọng vọng! Theo cái nhìn của Vương đại nhân, bậc thái đấu văn đàn cỡ như Mạnh Nghiên Điền thì trong xương tủy tuyệt đối thanh cao tột bực, thứ coi trọng nhất tất phải là phong cốt nhã chính và căn cơ Lý học thuần túy. Nếu dâng những bài thi mới lạ quái dị lên mà chọc giận vị văn tông này, e rằng cái chân phó chủ khảo của mình cũng phải chịu vạ lây. Do đó, hắn mới cố ý lựa lọc từ mấy ngàn quyển thi ra vài bài có từ tảo hoa mỹ nhất này. "Mời đại nhân xem thiên này." Vương đại nhân chỉ vào quyển thi trên cùng. "Quyển này phá đề rằng: yếu chỉ trị quốc trước hết tại lý tài. Mà gốc của lý tài, quý ở tiết kiệm cùng trọng nông, thấm nhuần sâu sắc tinh tủy 'sinh chi giả chúng, thực chi giả quả' của thánh nhân. Về sau trong bài, văn từ càng bàn sâu về khắc kỷ phục lễ, kêu gọi bài trừ xa hoa lãng phí. Từ chương hoa lệ, đối ngẫu chỉnh tề, quả thực là một áng văn nhã chính hiếm có! Rất có phong thái của đại nhân năm xưa đỗ Trạng nguyên!" Mạnh Nghiên Điền khẽ gật đầu, đón lấy quyển thi. Hắn lướt qua một lượt, ban đầu sắc mặt còn coi như bình thản, nhưng càng đọc, đôi lông mày của hắn lại càng nhíu chặt. Ánh mắt vốn dĩ ôn hòa dần lộ ra một tia chán ghét. "Chát!" Mạnh Nghiên Điền đập mạnh quyển thi xuống mặt bàn. "Thứ văn chương bực này mà cũng xứng xưng là nhã chính sao?" Vương đại nhân cùng mấy vị phòng sư đứng bên cạnh lập tức rùng mình một cái. "Mạnh đại nhân? Phải chăng bài văn này có chỗ nào không thỏa?" Vương đại nhân sợ đến mức toát cả mồ hôi lạnh. "Không thỏa? Rõ ràng là đại nghịch sai lầm!" Mạnh Nghiên Điền đứng bật dậy, chỉ vào quyển thi. "Sinh tài hữu đại đạo, đề này khảo sát học vấn kinh thế trị quốc lý tài! Ngươi nhìn xem bài thi này viết những gì? Toàn thiên chỉ toàn nói suông về tiết kiệm! Hết thảy đều hô hào tồn thiên lý diệt nhân dục! Thử hỏi, gặp năm đại hạn, gặp lúc quốc khố trống rỗng, chỉ dựa vào việc hoàng thượng cùng bách tính thắt lưng buộc bụng nhịn ăn thì biến ra được lương thực chắc? Có thể khiến quốc gia giàu mạnh được sao? Chẳng biết khơi thông nguồn của, chỉ biết thắt chặt chi tiêu. Chẳng rõ nỗi khổ dân sinh, chỉ biết ở chốn thư trai rên rỉ vô cớ!" Mạnh Nghiên Điền càng nói càng giận, hắn dường như lại thấy được chính mình năm xưa, kẻ chỉ biết viết ra những áng văn rỗng tuếch rồi thảm bại ê chề trước việc thực vụ. "Thứ văn chua chát chẳng biết đến nỗi khổ dân gian này quả thực là đàm suông lỡ nước! Lão phu cần người có tài phú quốc cường binh cho Đại Hạ triều, chứ không phải hạng hủ nho chỉ biết học vẹt tụng kinh!" Vương đại nhân sợ đến mức bủn rủn hai chân. Hắn nằm mơ cũng không ngờ vị thái đấu văn đàn theo lời đồn là trọng phong cốt nhất lại nổi trận lôi đình với một bài văn Lý học chính thống như vậy! "Dạ... dạ! Hạ quan đi đổi ngay!" Vương đại nhân vội vàng thu hồi hết mấy quyển thi nhã chính đã chuẩn bị trước, vừa quẹt mồ hôi lạnh vừa xoay người chạy tới đống bài thi dự phòng bị hắn đày vào lãnh cung để lục tìm. "Xem ra vị Mạnh đại nhân này muốn đọc chút thứ khác lạ rồi." Vương đại nhân thầm kêu khổ trong lòng. Hắn bới tìm hồi lâu, cuối cùng cắn răng rút ra hai quyển thi từng gây tranh cãi gay gắt trong vòng sơ thẩm. "Mạnh đại nhân, xin ngài xem thêm hai quyển này." Vương đại nhân nơm nớp lo sợ dâng bài thi lên. "Hai quyển này dẫu văn tài không bằng bài ban nãy, nhưng góc độ phá đề lại hết sức kỳ lạ, thậm chí có phần con buôn. Hạ quan thực sự không định liệu được, kính xin đại nhân định đoạt." "Con buôn?" Nghe thấy hai chữ này, Mạnh Nghiên Điền chẳng những không giận mà mắt còn sáng lên. Thứ mình muốn tìm có lẽ đã xuất hiện rồi. Hắn nóng lòng cầm lấy quyển thứ nhất. Mới liếc mắt nhìn dòng đầu, đồng tử của Mạnh Nghiên Điền đã co rụt lại. "Tài chi hằng túc, phi tại hồ thúc đái tiết dụng chi cùng quẫn, nhi tại hồ khai nguyên đề hiệu chi đại lược dã!" "Hay!" Đây mới là phá đề mà hắn muốn thấy! Một nhát trúng đích, chỉ thẳng vào cốt lõi của việc mở thêm nguồn lợi! Hắn nôn nóng đọc tiếp xuống dưới. Khi thấy trong bài giải thích câu "sinh chi giả chúng" là nông công thương cùng phát triển, mở rộng nguồn thuế; giải thích "vi chi giả tật" là phân công hiệp lực, tối ưu quy trình. Bàn tay Mạnh Nghiên Điền cầm bài thi bất giác hơi run rẩy. Mạnh Nghiên Điền ngẩng đầu lên nhìn Vương đại nhân. "Vương đại nhân, ngươi xem thiên này. Hắn không hề phủ định lời dạy của thánh nhân, nhưng lại đưa cái đạo lý tài này hoàn toàn hạ cánh xuống thực tiễn. Hắn hiểu của cải không phải do dè sẻn mà ra, mà là nhờ sáng tạo nên. Hắn không chỉ hiểu kinh nghĩa, mà còn hiểu cả sổ sách lớn! Thủ đoạn đem đạo lý tài hòa vào lời thánh nhân mà không chút dấu vết gượng gạo vụng về này..." Mạnh Nghiên Điền đưa ra một lời bình phẩm cực cao. "Đây là kỳ tài của Hộ bộ! Nếu có thể vào triều, tất có thể giúp Đại Hạ triều ta thanh toán rõ ràng đống nợ rối ren kia." Vương đại nhân cùng mấy vị phòng sư nghe mà trố mắt nghẹn lời. Bài văn toàn giấy nói chuyện tiền nong này lại được vị chủ khảo tâng bốc lên tầm cao đến bực ấy sao? "Vẫn chưa hết." Mạnh Nghiên Điền đặt bài thứ nhất xuống, lại cầm lấy bài thứ hai. Mới đọc được đôi dòng, sắc mặt Mạnh Nghiên Điền đã dần dịu lại, thậm chí thoáng nét xúc động. "Sinh giả chúng nhi dụng giả thư, phi độc quân vương chi đức, thực lại thiên hạ chi thông. Bế tắc tắc vật hy nhi quý, lưu thông tắc vật phong nhi bình." "Ừm, lập ý cực vững, mang phong phạm đại gia." Mạnh Nghiên Điền thầm gật đầu. Nhưng khi đọc đến nửa đoạn sau, hắn lại càng thêm cảm động. "Kẻ cẩm y ngọc thực chẳng thấu nỗi khổ dân gian. Người buôn gánh bán bưng cũng có nỗi bi ai ngửa mặt than trời. Nếu chính lệnh bế tắc, trên dưới không thông, dẫu người làm ra của cải có đông, mồ hôi nước mắt cũng bị cường quyền nuốt trọn." Khóe mắt Mạnh Nghiên Điền hơi nóng lên. Hắn dường như thấy được một đôi mắt bi thiên mẫn nhân đang dõi nhìn giang sơn Đại Hạ triều trăm vết thủng nghìn lỗ rách này. Hắn dường như nghe thấy một thanh âm đang thay mặt cho những bách tính giãy giụa trong hạn hán và đói rét cất lên tiếng gào thét bất lực nhất. Đây không đơn thuần chỉ bàn về kinh tế, mà còn bàn về dư luận, bàn về lòng dân! "Khá cho một áng cẩm tú ôn tình! Viết ra được câu chữ tinh tế ấm áp nhường này thật sự hiếm có, cũng vô cùng ít thấy." Mạnh Nghiên Điền nhịn không được vỗ bàn tán thưởng. Lối văn thấp thoáng giữa từng dòng chữ ấy lại mang đến cho hắn một cảm giác quen thuộc, tựa hồ đã từng thấy ở đâu rồi. Phong Giáo Lục? Mạnh Nghiên Điền chợt nhớ tới tờ báo mà hồi vụ án Bạch Long Cừ ngày nào hắn cũng phải lùng đọc cho bằng được. Chẳng lẽ là Thính Vũ Khách kia? Hắn ha hả cười lớn, liền nén dòng suy nghĩ trong lòng xuống, mở lời: "Vương đại nhân, ngươi nhìn bài này xem. Dẫn kinh điểm điển vô cùng phong phú, đủ thấy đọc rộng biết nhiều, nhưng lại chẳng hề cứng nhắc. Chữ chữ rỏ máu mà lại chẳng mất đi chừng mực. Người này nhạy bén nhận ra tệ đoan của việc tình cảnh bên dưới không thấu tới bên trên, đề xuất con đường thực vụ lắng nghe dân ý, phán định rõ thị phi. Khí độ vừa tinh tế lại vừa sâu rộng nhường này, khả năng thấu cảm tột bực dường này. Lão phu làm chủ khảo bấy nhiêu năm, vẫn chưa từng thấy qua bài văn nào dịu dàng mà đầy uy lực đến thế." Mạnh Nghiên Điền đặt hai bài thi song song cạnh nhau. "Một cương một nhu, một luận tiền lương, một bàn lòng dân. Đều là những nhân tài thực chính mà Đại Hạ triều cần kíp nhất lúc này." Mạnh Nghiên Điền cầm lấy bút chu sa, không chút do dự khuyên một vòng đỏ thật lớn lên cả hai quyển bài thi. "Cả hai quyển này đều lấy làm ưu đẳng!" Nghe vậy, mấy vị đồng khảo quan đưa mắt nhìn nhau. Mạnh đại nhân từ khi nào lại coi trọng thực chính trong văn chương đến thế? Rốt cuộc ngài ấy uống nhầm thứ thuốc gì rồi? ……