Chương 3: Tổ tiên

Tập thứ hai, chúng ta trước hết bàn về cội nguồn của Hoa Hạ. Cổ tịch ghi nhận Phục Hi là vị vua sớm nhất. Chữ "vương" này, ngoài việc là một họ, còn mang nghĩa là thủ lĩnh của một tộc quần, đế vương hay tước vị tối cao, nói cách khác chính là bậc đứng đầu. Thời đại mà Phục Hi sinh sống được hậu nhân xếp vào thời kỳ đồ đá mới. Hắn có rất nhiều danh xưng và tôn hiệu, tính sơ qua chừng hơn mười loại, bất quá cũng chẳng cần ghi nhớ tường tận. Đủ thấy hành tích của hắn mờ ảo khôn cùng. Người đời sau không rõ tính danh đích thực của hắn gồm hai chữ nào, chẳng những tên tuổi mơ hồ mà tướng mạo được ghi chép lại cũng muôn hình vạn trạng. Có người nói Phục Hi là thần, có kẻ lại bảo hắn là người, lại có thuyết cho rằng hắn nửa người nửa thần, thân rắn đầu người uốn lượn, bước đi hệt như Bạch Tố Trinh thuở mới hóa hình. Sách "Lộ Sử" của La Bí thời Tống chép về thân thế Phục Hi lại càng ly kỳ: Đầm Hoa Tư sở dĩ mang tên ấy là bởi nàng Hoa Tư từng ngụ tại đó, nay là vùng Du Thủy thuộc Lãng Trung. Ý nói mẫu thân của Phục Hi là Hoa Tư khi còn là thiếu nữ chưa gả, có lần dạo chơi bên ngoài vô tình giẫm phải dấu chân thần tiên, trở về liền hoài thai, chẳng bao lâu sau sinh ra Phục Hi. Đương nhiên, đó chỉ là lời miêu thuật trong thần thoại truyền thuyết, độ xác thực chẳng đáng là bao. Ngẫm lại thì Phục Hi cũng chỉ có một đầu hai tay, chẳng khác người thường là mấy, có điều thuộc lớp người nguyên thủy thuở sớm nên rậm lông hơn đôi chút mà thôi. Phục Hi là bậc toàn tài, ngoại trừ kế thừa huyết mạch nguyên sơ của loài người, phần lớn tài năng của hắn đều do tự mình mày mò sáng chế. Vào thời Phục Hi, hoàn cảnh sống vô cùng khắc nghiệt, người và thú hoang hầu như cùng chung sống hỗn loạn, bên nào bắt được bên kia thì bên ấy làm mồi. Sức người vốn chẳng thể bì với mãnh thú hung tợn, Phục Hi thân làm thủ lĩnh, dĩ nhiên không thể giương mắt nhìn tộc nhân của mình bị chèn ép sát hại. Tục ngữ có câu, thế cùng tất biến. Bị hoàn cảnh nghiệt ngã bức bách, Phục Hi dốc lòng suy tính, dẫn dắt tộc nhân chế tác ra những công cụ giản đơn. Những công cụ ấy phần lớn được tận dụng từ vật liệu sẵn có như đá tảng, cành cây, đẽo gọt thành vũ khí sắc bén để giao chiến với dã thú, ăn thịt, uống huyết, lấy da lông làm áo quần. Nhờ vậy, vấn đề no ấm của tộc nhân cơ bản được giải quyết. No bụng ắt nghĩ tới tiến xa, đã khỏi nỗi đói rách thì phải tính kế sinh tồn lâu dài. Phục Hi say mê sáng chế, sau khi làm ra đồ đá lại phát minh ra thuật khoan gỗ lấy lửa. Quá trình tường tận ra sao hậu nhân không rõ, chỉ biết rằng từ khi Phục Hi biết dùng que gỗ cọ xát lấy lửa, nhân loại đã chính thức bước vào thời kỳ ăn chín uống sôi. Trí tuệ con người trong lao động là khôn cùng. Trong quá trình sinh nhai, Phục Hi liên tục nảy ra nhiều sáng kiến, dẫn dắt dân chúng dùng dây thừng kết lưới để săn bắt, lại chế tạo ra cung tên. Nhờ đó nguồn thức ăn ngày càng phong phú, chim bay trên trời, cá lội dưới nước hay thú chạy trên bờ đều có thể bắt về làm mồi. Là vị vua đầu tiên có thể khảo chứng trong lịch sử nhân loại, Phục Hi quả thực hết sức tròn vai, dẫn dắt nhân loại no nê thịt tươi, sải bước tiến lên phía trước. Sang thời đại mới, con người vốn quen sống dựa vào săn bắt hái lượm lại vấp phải một nỗi lo lắng khôn nguôi: bữa no bữa đói, sinh kế hoàn toàn bấp bênh. Con mồi chẳng phải lúc nào cũng sẵn, nhất là khi đông về, trời đông giá rét, người còn ngại ra ngoài huống chi muôn thú. Nạn đói thường xuyên ập đến khiến người ta bắt đầu suy ngẫm: làm sao để không phải chịu đói? Làm sao để nhiều ngày không săn bắn mà miệng vẫn có cái ăn? Nhân loại trăn trở chuyện này qua rất nhiều năm tháng. Chợt một ngày kia, họ phát hiện những hạt giống vô tình rơi vãi trên đất, bẵng đi một dạo liền đâm chồi nảy lộc. Đến năm thứ hai, lúa ngô đơm hạt; thu hoạch số hạt cốc này về là có thể tích trữ lương thực. Thứ này không giống như thịt thú để vài ngày đã ôi thối không ăn được, hạt cốc có thể bảo quản được rất lâu. Phát hiện ấy khiến con người phấn khởi khôn xiết, bèn bắt đầu mở rộng trồng trọt hoa màu. Thuở ấy đất rộng người thưa, trông ra bốn bề đều là đất hoang, người ta mặc sức khai phá đất đai, khí thế chẳng khác nào công cuộc đại vỡ hoang. Săn bắn lâu ngày ắt chế ra cung tên, trồng trọt lâu năm tự nhiên cũng sinh ra phát minh mới, đó chính là lỗi tấc — một loại xẻng gỗ có bàn đạp. Đây là nông cụ cày xới đất bằng gỗ, tương tự như cán cuốc ngày nay. Phát minh này giúp tiết kiệm sức người rất lớn, tương truyền kẻ làm ra nó chính là Thần Nông. Thần Nông đặt vào ngày nay chính là đại chuyên gia nông nghiệp, tinh thông mọi kỹ thuật gieo trồng. Phàm mảnh đất nào qua tay hắn canh tác, sang năm sau nếu không được mùa thì hắn đã chẳng xứng mang danh hiệu ấy; thế nhưng ngàn đời sau vẫn tôn kính gọi hắn là Thần Nông, đủ thấy chưa từng thất bại bao giờ. Việc khai hoang trồng trọt, gieo cấy ngũ cốc đã thúc đẩy xã hội nguyên thủy hậu kỳ phát triển nhanh chóng, từng bước chuyển dịch từ săn bắt hái lượm sang nền kinh tế nông nghiệp. Thần Nông không hề cậy công tự mãn hay an phận với hiện tại. Ngoài việc đồng áng, Thần Nông còn có một chí hướng lớn, đó là y thuật. Đất trời bao la, tài nguyên vô tận, Thần Nông nhận thấy nguồn sản vật dồi dào trên mảnh đất mênh mông này. Ngoài việc cày cấy, hắn còn bôn ba bốn phương nếm thử cỏ cây. Bởi lẽ thời bấy giờ, từ nơi ăn chốn ở cho đến vệ sinh sinh hoạt đều cực kỳ thô sơ tồi tàn, tuổi thọ con người rất ngắn ngủi, hễ cảm mạo đau ốm là có thể mất mạng như chơi. Người nông gia vĩ đại Thần Nông liền kiêm thêm việc bốc thuốc chữa bệnh. Tất nhiên hắn cũng không chủ đích làm thầy thuốc ngay từ đầu; khi ấy thức ăn khan hiếm, người ta vớ được thứ gì ăn thứ nấy, Thần Nông nếm thử dã quả, cỏ dại khắp nơi cốt để lót dạ qua ngày. Vô tình, hắn phát hiện nhiều loại cây cỏ quả dại lại có công hiệu chữa lành bệnh tật. Phát hiện này khiến Thần Nông vô cùng phấn khởi. Giữ thái độ nghiêm cẩn thực nghiệm, hắn dấn bước trên con đường nếm trăm cây cỏ, tự tìm tòi học thành nghề y. Cây cỏ có loại trị được bệnh, cũng có loại mang độc. Vận khí của Thần Nông không may, nếm mãi rồi nếm phải loại cỏ độc mang tên Hỏa Diễm Tử. Nghe cái tên Hỏa Diễm Tử này ắt hẳn kịch độc vô cùng, Thần Nông không có thuốc giải, bị độc dược làm đứt ruột mà chết, chấm dứt một đời. Về sau, hắn được hậu thế tôn xưng là một trong Tam Hoàng lừng danh thiên hạ vì đại đức, tức Viêm Hoàng.