Chương 11: Mưu sinh trong khe hẹp

Chu Nguyên Chương hạ được Kim Lăng xong liền lập tức làm ba việc. Việc thứ nhất, đổi tên Kim Lăng thành "Ứng Thiên Phủ", ngụ ý "thuận ứng thiên mệnh"; việc thứ hai, sai người đến chỗ Hàn Lâm Nhi báo cáo chiến tích, đồng thời báo tin Quách Thiên Tự và Trương Thiên Hựu đã chết. Lúc bấy giờ Hàn Lâm Nhi và Lưu Phúc Thông đang dồn lực chuẩn bị đánh kinh đô Bắc Kinh của nhà Nguyên, chẳng còn tâm trí đâu để ý đến chuyện nhà họ Quách. Thấy thái độ của Chu Nguyên Chương rất cung kính, Lưu Phúc Thông liền phong cho hắn làm Giang Nam hành tỉnh đẳng xứ Trung Thư Tỉnh Bình chương chính sự (tức Phó tể tướng khu vực Giang Nam, trên thực tế là nắm quyền tể tướng), lại lệnh cho Quách Thiên Tước làm phó thủ (Hữu thừa). Qua một thời gian, Hàn Lâm Nhi lại phong Chu Nguyên Chương làm Ngô Quốc Công, biểu thị sự tán thưởng rất cao. Việc cuối cùng, Chu Nguyên Chương phỏng theo thể chế triều đình, thiết lập bộ máy chính quyền cơ bản hoàn chỉnh gồm các cơ quan hành chính, quân sự, tư pháp. Đây chính là tiền thân của đế quốc Đại Minh sau này. Chính quyền của Chu Nguyên Chương tựa như mầm cỏ non, tuy nhỏ bé nhưng căng tràn sức sống. Chính quyền Hàn Tống tuy phong hắn làm đầu lĩnh thực tế ở Giang Nam, song vùng đất hắn khống chế thực chẳng bõ bèn gì. Lấy Ứng Thiên làm căn cứ, Ngô Quốc Công Chu Nguyên Chương khi ấy chỉ nắm giữ một dải đất hẹp bằng bàn tay, phía tây từ Trừ Châu tới Vu Hồ, phía đông từ Cú Dung tới Lật Dương. Đáng ngại nhất là mảnh đất này lại kẹp chặt giữa hai gọng kìm: Trần Hữu Lượng - viên bộ tướng đầy dã tâm của thủ lĩnh Từ Thọ Huy bên chính quyền Thiên Hoàn, và Trương Sĩ Thành - bá chủ phương nam. Trần Hữu Lượng cùng Trương Sĩ Thành sau này trở thành kình địch một mất một còn của hắn, nhưng vào năm 1356, khi hắn chiếm Ứng Thiên, cả hai người nọ căn bản còn chưa từng nghe đến cái tên Chu Nguyên Chương. Trương Sĩ Thành cũng chỉ mang máng biết triều đình Hàn Tống có một nhánh ở An Huy, người cầm đầu dường như mang họ Quách. Thế nhưng Trương Sĩ Thành chẳng mấy chốc đã phải khắc sâu cái tên này. Chu Nguyên Chương muốn bảo đảm an toàn cho Ứng Thiên tất phải mở rộng thế lực ra vùng phụ cận. Tháng Ba âm lịch năm 1356, chuẩn bị củng cố miền đông nam Ứng Thiên, để tránh kinh động tới Trương Sĩ Thành, hắn sai sứ đưa thư, hết lời tán tụng nhằm lập mối bang giao hoà hảo. Có điều, lần nịnh hót này lại vụng về quá đỗi — Chu Nguyên Chương ví Trương Sĩ Thành như Ngỗi Ngao thời mạt Tây Hán. Người ấy quả thực là tay hào kiệt, ngặt nỗi lại là kẻ gió chiều nào theo chiều ấy, thoắt theo Lưu Tú, thoắt lại ngả sang đối thủ của Lưu Tú. Trương Sĩ Thành nổi trận lôi đình vì bị Chu Nguyên Chương vạch trần chân tướng. Trương Sĩ Thành vốn là gã buôn muối lậu ở Thái Châu, Giang Tô. Thời bấy giờ triều đình độc quyền muối, buôn lậu muối phải chịu trọng tội, nên phường buôn muối phần lớn là bọn liều mạng. Sau khi Lưu Phúc Thông dấy binh, Trương Sĩ Thành nhận thấy tạo phản sinh lợi hơn buôn muối nhiều, bèn dẫn hơn mười tên buôn lậu, dùng đòn gánh làm binh khí giết quan địa phương, bắt đầu con đường binh biến. Gặp buổi loạn lạc, thanh thế dấy loạn dâng cao, Trương Sĩ Thành nhanh chóng bộc lộ tài năng. Mới khởi sự ba tháng, hắn đã tập hợp ba vạn quân hạ thành Thái Châu. Triều đình cử người tới chiêu an, ban đầu hắn ưng thuận nhưng chẳng bao lâu liền trở mặt, quay sang đánh chiếm Cao Bưu. Không những hạ Cao Bưu, hắn còn xưng vương tại đó, đặt quốc hiệu là Chu. Năm 1354, khi Chu Nguyên Chương đang kinh doanh Trừ Châu, Thừa tướng Thoát Thoát của triều Nguyên thống lĩnh trăm vạn đại quân tiến đánh Trừ Châu, Trương Sĩ Thành chống đỡ không nổi, tuyên bố đầu hàng; nhưng vừa thấy Thoát Thoát rút quân vây bọc, hắn liền lật lọng không hàng nữa. Về sau Thoát Thoát cũng chẳng làm gì được kẻ tráo trở này, đành phải lui binh. Năm 1356, khi Chu Nguyên Chương đang công hãm Ứng Thiên, Trương Sĩ Thành dời đô từ Cao Bưu về Bình Giang (nay là Tô Châu, Giang Tô), như cơn cuồng phong quét sạch hơn mười toà thành trì trù phú phía tây Chiết Giang, gom trọn vào túi riêng. Chu Nguyên Chương bảo Trương Sĩ Thành là Ngỗi Ngao thời mạt Đông Hán, khiến Trương Sĩ Thành vô cùng phẫn nộ. Hắn chẳng những không kết minh mà còn kết thù với Chu Nguyên Chương. Còn về phần Từ Thọ Huy và Thừa tướng Trần Hữu Lượng lại càng hung bạo, dũng mãnh hơn Trương Sĩ Thành bội phần. Không lâu sau khi Chu Nguyên Chương đoạt Ứng Thiên, hai kẻ đó đã như chẻ tre bành trướng lãnh thổ từ Hồ Bắc sang Hồ Nam, Giang Tây, Chiết Giang, An Huy. Hai thế lực này đương thời như mặt trời ban trưa. Bất luận là Từ Thọ Huy, Trương Sĩ Thành hay Chu Nguyên Chương, có được tốc độ bành trướng nhanh như thế chẳng những dựa vào năng lực bản thân, mà còn nhờ vào hoàn cảnh bên ngoài thuận lợi. Kể từ khi thiên hạ đại loạn, chính quyền Hàn Tống do Hồng Cân quân phương bắc dựng lên như một bức tường thành khổng lồ, ngăn chặn đại quân Nguyên tràn xuống phương nam. Nhờ tấm bình phong ấy, Hồng Cân quân phương nam mới như măng mọc sau mưa, mặc sức sinh sôi phát triển. Đàm phán với Trương Sĩ Thành đổ vỡ, Chu Nguyên Chương trước hết nhắm vào những thành trì còn thuộc quyền triều Nguyên. Làm vậy vừa tránh xung đột với Từ Thọ Huy và Trương Sĩ Thành, vừa chiếm thêm được đất đai. Mục tiêu đầu tiên của hắn là Trấn Giang nằm ở phía đông Ứng Thiên. Hạ xong Trấn Giang, Chu Nguyên Chương thừa thắng xông lên, đoạt luôn Quảng Đức ở phía nam Ứng Thiên. Hai tòa thành bị Chu Nguyên Chương san bằng trong chớp mắt khiến Trương Sĩ Thành đứng ngồi không yên. Trương Sĩ Thành bắt đầu thu thập tin tức về Chu Nguyên Chương, sau rốt đưa ra kết luận: kẻ này tuy tướng mạo kỳ dị nhưng thực chất chỉ là hạng tầm thường, chẳng qua gặp may mà thôi. Dù ngạo mạn phán đoán như vậy, sau lưng Trương Sĩ Thành vẫn thấy lạnh toát. Nhằm giải tỏa nỗi bất an này, hắn phát binh đánh Trấn Giang mà Chu Nguyên Chương vừa chiếm được. Chu Nguyên Chương không cứu Trấn Giang, trái lại đem quân đánh Thường Châu của Trương Sĩ Thành. Trương Sĩ Thành vội phái binh đi cứu viện Thường Châu, nhưng Chu Nguyên Chương đã sớm mai phục sẵn ngoài thành, khiến viện quân của Trương Sĩ Thành toàn quân bị diệt. Chiêu này chính là kế "vây Ngụy cứu Triệu" do Tôn Tẫn thời Chiến Quốc sáng tạo ra. Tới lúc này, Trương Sĩ Thành mới bắt đầu cẩn trọng dò xét Chu Nguyên Chương, rồi kết luận: kẻ này quả là kình địch. Hắn nhận ra những thắng lợi vẻ vang trước kia chẳng qua là do đối thủ quá yếu kém. Thế là hắn chủ động ngỏ ý giảng hòa, nhưng Chu Nguyên Chương lại mở miệng đòi giá trên trời, ép hắn mỗi năm phải nộp khoản cống nạp khổng lồ. Trương Sĩ Thành cự tuyệt, Chu Nguyên Chương lập tức xuất binh đánh Thường Châu lần nữa. Đến nửa đầu năm 1357, ba toà thành trì của Trương Sĩ Thành (Thường Châu, Trường Hưng, Giang Âm) đều bị Chu Nguyên Chương nuốt trọn. Ba tòa thành này vốn là cửa ngõ tây tiến của Trương Sĩ Thành, nay đường tiến đã bị bịt kín, Trương Sĩ Thành chỉ còn nước ngồi khốn thủ Tô Châu. Đây vẫn chưa phải đòn giáng nặng nề nhất. Tháng Bảy âm lịch năm 1357, cánh quân của Chu Nguyên Chương lại hạ thành Thường Thục. Thường Thục là cứ điểm trọng yếu của Trương Sĩ Thành; mất cứ điểm này, Tô Châu hoàn toàn biến thành tử địa. Trên mặt trận phía tây đánh không lại Chu Nguyên Chương, Trương Sĩ Thành quyết định bành trướng sang phía đông. Ngặt nỗi ở phía đông, Gia Hưng và Hàng Châu lại nằm trong tay Miêu quân dũng mãnh thiện chiến, căn bản không lay chuyển nổi. Liên tiếp tổn binh hao tướng, đêm ngày trằn trọc, Trương Sĩ Thành đành dùng lại ngón cũ, dâng biểu quy thuận triều Nguyên. Triều Nguyên ở phương nam trước giờ chưa mở rộng được thế diện cũng vì thiếu vắng đồng minh có trọng lượng. Nay có Trương Sĩ Thành quy phục, triều đình Nguyên mừng rỡ khôn xiết, Trương Sĩ Thành muốn gì ban nấy. Giữa lúc Trương Sĩ Thành nương bóng triều Nguyên, thỏa sức hưởng lạc ở Tô Châu thì Chu Nguyên Chương vẫn cắm đầu gầy dựng cơ nghiệp. Năm 1357, đúng dịp sinh nhật hai mươi chín tuổi, chính quyền non trẻ tại Ứng Thiên của hắn đã thâu tóm các vùng xung quanh gồm Vũ Khang (nay là Đức Thanh, Chiết Giang), Ninh Quốc (nay là Tuyên Thành, An Huy), Đồng Lăng. Đến đây, bốn bề đông tây nam bắc của Ứng Thiên đều được củng cố vững chắc. Sau khi sào huyệt đã yên ổn, Chu Nguyên Chương lại chuyển hướng tấn công các cứ điểm rải rác của triều Nguyên ở phía đông nam. Tại Thai Châu và Ôn Châu thuộc Chiết Giang nằm ở đông nam Ứng Thiên từng nổ ra những cuộc khởi nghĩa long trời lở đất, nhưng dưới sự trợ lực của đám sĩ phu trung thành với triều Nguyên tại địa phương, nghĩa quân nhanh chóng bị trấn áp, dẫu vậy triều đình Nguyên cũng phải trả giá thảm khốc. Chu Nguyên Chương thừa cơ nguyên khí bọn họ chưa hồi phục, đến tháng Hai âm lịch năm 1358, huy động toàn bộ chủ lực thành Ứng Thiên tiến binh về Chiết Đông. Giữa lúc đông chinh, Quách Thiên Tước chẳng rõ vì cớ gì đột nhiên mưu phản, mà Chu Nguyên Chương cũng không hiểu xuất phát từ đâu luôn đề phòng hắn từ trước, thành thử Quách Thiên Tước mưu sự bất thành, ngược lại mất mạng. Sứ mệnh làm nấc thang cho Chu Nguyên Chương của họ Quách đến đây chấm dứt hoàn toàn, chính thức rời khỏi vũ đài lịch sử. Tháng Mười một âm lịch năm 1358, tuyết lớn đầy trời, Chu Nguyên Chương đích thân dẫn đại quân tiến sát chân thành Vụ Châu (nay là Kim Hoa, Chiết Giang). Tướng thủ thành Vụ Châu là Thạch Mạt Hậu và Tôn ban đầu chống cự ngoan cường. Dưới sự đốc chiến của Chu Nguyên Chương, tướng sĩ liều mạng công thành, rốt cuộc cũng hạ được Vụ Châu. Chu Nguyên Chương đặt Chiết Đông hành tỉnh tại đây, rồi bắt đầu càn quét vùng phụ cận. Cùng lúc đó, thấy Phương Quốc Trân ở Khánh Nguyên rất có giá trị chiêu hàng, hắn liền sai sứ sang thuyết phục đầu hàng. Phương Quốc Trân tức thì nổi trận lôi đình, trừng mắt quát sứ giả do Chu Nguyên Chương phái đến: "Chu Nguyên Chương là cái thứ gì?!"