Chương 12: Toan tính của Phương Quốc Trân và Lưu Bá Ôn

Bàn tính của Phương Quốc Trân và Lưu Bá Ôn Phương Quốc Trân nhanh chóng nhận ra Chu Nguyên Chương không phải kẻ tầm thường, mà là một kình thiên cự trụ. Cũng như Trương Sĩ Thành, Phương Quốc Trân người Thai Châu vốn xuất thân từ nghề buôn muối lậu, cũng thích đu đưa qua lại giữa tạo phản và quy hàng. Nhưng khác với Trương Sĩ Thành, Phương Quốc Trân vóc người vạm vỡ, sức mạnh phi thường, có thể tay không quật ngã một con tuấn mã đang phi nước đại. Nhờ vào sức mạnh cùng uy vọng cá nhân, Phương Quốc Trân nhanh chóng quy tụ được một đội quân, chiếm cứ hai châu Thai, Ôn. Khi tâm trạng thoải mái, hắn ra sức phục vụ triều đình; lúc bực bội, hắn lại đem vài viên quan triều Nguyên ra chém giết cho khuây khỏa. Triều đình nhà Nguyên hoàn toàn bất lực trước kẻ phản phúc thất thường này, chỉ đành nhìn sắc mặt hắn mà hành xử. Đầu năm 1357, Phương Quốc Trân đang đứng về phía triều đình nhà Nguyên. Khi ấy Trương Sĩ Thành công thành chiếm đất, thế như chẻ tre. Triều đình hạ lệnh cho Phương Quốc Trân đi ngăn chặn Trương Sĩ Thành. Đó là lần đầu tiên hai kẻ cùng nghề buôn muối chạm trán. Trương Sĩ Thành đánh bảy trận thua cả bảy, lại bị Chu Nguyên Chương kiềm tỏa, đành phải cúi đầu hàng Nguyên. Khắp vùng cõi nam, Từ Thọ Huy, Trần Hữu Lượng và Trương Sĩ Thành là những cái tên lừng lẫy nhất, vậy mà Phương Quốc Trân lại thắng Trương Sĩ Thành tới bảy lần. Từ đó, Phương Quốc Trân cho rằng bọn Trương Sĩ Thành chỉ là lũ hữu danh vô thực, trong lòng dấy lên nỗi tịch mịch của kẻ cầu bại không thành. Thế nên khi một Chu Nguyên Chương "vô danh tiểu tốt" sai người đến chiêu hàng, hắn mới buông lời mỉa mai, xem Chu Nguyên Chương chẳng ra thể thống cống rãnh gì. Nhưng dẫu sao hắn vẫn là Phương Quốc Trân. Nếu không có bản lĩnh thực sự, hắn đâu thể nắm giữ mười vạn tinh binh, lại chiếm cứ dải duyên hải đông nam trù phú tài nguyên ngư diêm bậc nhất thiên hạ. Chế giễu Chu Nguyên Chương xong, Phương Quốc Trân lập tức phái người dò la cặn kẽ về đối thủ. Hướng điều tra tập trung vào hai điểm: Thứ nhất, Chu Nguyên Chương rốt cuộc là ai, thực lực nông sâu thế nào? Thứ hai, cớ sao hắn lại muốn chiêu hàng ta? Sau một hồi điều tra cẩn trọng và tỉ mỉ, Phương Quốc Trân không khỏi kinh ngạc. Trên đời có một chân lý: Không điều tra thấu đáo thì không có tư cách luận bàn. Kẻ mù quáng tự tôn không hẳn do đầu óc có vấn đề, mà căn bản là vì hoàn toàn mù tịt về đối thủ. Phương Quốc Trân nhận ra Chu Nguyên Chương đích thực là một nhân vật tàn nhẫn và lợi hại. Chỉ vỏn vẹn năm năm, hắn đã từ một tên lính bộ binh vươn lên thành thế lực đủ sức ngồi ngang hàng với Trương Sĩ Thành, Từ Thọ Huy. Nhưng sau khi phân tích kỹ địa bàn Chu Nguyên Chương đang nắm giữ, Phương Quốc Trân lại phát hiện ra rằng, tuy đất đai mở rộng không nhỏ nhưng toàn là những vùng nghèo nàn kiệt quệ, không thể đem ra so sánh với đất của Trương Sĩ Thành hay Từ Thọ Huy. Sở dĩ thiên hạ lầm tưởng hắn đã đạt tới đẳng cấp của các đại lão như Từ Thọ Huy, Trương Sĩ Thành chẳng qua là vì tốc độ bành trướng quá mức kinh hoàng mà thôi. Tuy nhiên, điều khiến Phương Quốc Trân phải lao tâm khổ tứ suy nghĩ không phải là thực lực của Chu Nguyên Chương, mà là mục đích chiêu hàng của hắn. Đây là một nan đề phức tạp, song một kẻ xảo quyệt như Phương Quốc Trân cuối cùng cũng đã ngộ ra. Vì sao các cánh quân khởi nghĩa ở miền nam lại có thể trỗi dậy thần tốc trong một thời gian ngắn như vậy? Nguyên do có hai: Một mặt, chính quyền Hàn Tống của Hàn Lâm Nhi và Lưu Phúc Thông ở phía bắc đã giam chân toàn bộ chủ lực quân Nguyên, khiến triều đình không thể dồn quân nam hạ, từ đó triều Nguyên vĩnh viễn đánh mất quyền thống trị vững chắc tại phương nam. Mặt khác, đối thủ mà các thế lực khởi nghĩa phương nam đụng độ trong quá trình mở rộng lãnh địa chỉ là tàn quân tạp binh nhà Nguyên hoặc các thế lực nghĩa dũng địa phương cát cứ từng thành từng cõi. Những thế lực địa phương này ai lo phận nấy, chia rẽ rời rạc, căn bản không chống đỡ nổi sức tấn công quy tụ của nông dân khởi nghĩa. Dù là Từ Thọ Huy, Trần Hữu Lượng hay Trương Sĩ Thành, kể cả Chu Nguyên Chương, thuở ban đầu bành trướng đều không hề va chạm nhau, bởi lãnh thổ triều Nguyên ở phương nam khi ấy quá đỗi rộng lớn. Nhưng theo đà mở rộng không ngừng của các bên, bờ cõi triều Nguyên dần bị xâu xé sạch sẽ, các thế lực vốn nước sông không phạm nước giếng nay đã giáp ranh sát vách. Bọn họ không còn có thể càn quét ngang dọc như trước được nữa. Cục diện phương nam bấy giờ chỉ còn lại sáu phần: ba thế lực lớn gồm Từ Thọ Huy - Trần Hữu Lượng, Trương Sĩ Thành, Chu Nguyên Chương; và ba thế lực nhỏ gồm Phương Quốc Trân, Minh Ngọc Trân ở Tứ Xuyên, cùng dải đất cuối cùng còn trung thành với triều đình nhà Nguyên (chia cho Trần Hữu Định ở Phúc Kiến, Hà Chân ở Quảng Châu và vương công Mông Cổ Ba Táp Lạt Oa Nhĩ Mật ở Vân Nam). Bất kỳ ai trong ba thế lực lớn cũng thèm muốn nuốt chửng ba thế lực nhỏ, nhưng muốn làm được điều đó, họ buộc phải dốc toàn bộ binh lực. Mà một khi đã dốc hết vốn liếng, họ sẽ phải đối mặt với nguy cơ bị hai ông lớn còn lại thừa cơ đánh úp. Thế trận vì vậy mà rơi vào bế tắc: Ba thế lực lớn không dám manh động, ba thế lực nhỏ tuy suy vi nhưng tạm thời vẫn an phận thủ thường. Giữa thế cân bằng giằng co ấy, Chu Nguyên Chương là kẻ đầu tiên nghĩ đến việc dùng kế mềm chiêu hàng thay vì dùng vũ lực để tiếp tục kế hoạch bành trướng. Kẻ nằm sát nách hắn nhất đương nhiên là Phương Quốc Trân. Sau khi nghĩ thông suốt mọi sự, Phương Quốc Trân liền tìm ra đối sách: Tuyệt đối không thể trở mặt với Chu Nguyên Chương, bởi bên cạnh còn có Trương Sĩ Thành và Trần Hữu Định tâm cơ khó lường rình rập, chi bằng mượn tay Chu Nguyên Chương để kiềm chế bọn họ. Mùa xuân năm 1359, Phương Quốc Trân dùng vàng bạc và mỹ nữ thết đãi sứ giả do Chu Nguyên Chương phái tới. Hắn sai sứ giả mang theo một lượng lớn châu báu cùng muối ăn quay về Ứng Thiên, kèm theo lời nhắn gửi Chu Nguyên Chương: "Để tỏ lòng kính ngưỡng đại nhân, ta muốn cùng ngài hợp lực tiêu diệt Trương Sĩ Thành trước. Sau khi diệt xong gã, chúng ta hãy bàn đến chuyện quy thuận." Chu Nguyên Chương không một lời hồi đáp. Phương Quốc Trân bèn gửi thêm một phong thư: "Ta nguyện dâng Ôn Châu, Thai Châu và Khánh Nguyên cho ngài." Phong thư này cũng như đá chìm đáy biển, bặt vô âm tín. Phương Quốc Trân lại viết thư tiếp: "Ta có thể đưa con trai sang chỗ ngài làm con tin." Những màn thăm dò quanh co ấy cuối cùng đã chọc giận Chu Nguyên Chương. Hắn nổi trận lôi đình quát: "Ngươi nếu thật lòng muốn hàng thì cần gì con tin? Đưa con tin đến chẳng qua là không muốn quy phục ta, thế thì còn gì để nói nữa!" Cứ ngỡ lời này sẽ khiến Phương Quốc Trân sợ vỡ mật, nhưng Chu Nguyên Chương chẳng thấy đối phương run sợ, mà chỉ nhận lại một tràng mỉa mai: "Cái mặt lưỡi cày kia, ngày tàn của ngươi đến rồi!" Chu Nguyên Chương giận quá hóa cười, chất vấn Phương Quốc Trân: "Chỉ bằng vào ngươi?" Phương Quốc Trân đáp: "Chưa tới lượt ta ra tay đâu, nhưng Trần Hữu Lượng sắp đến lấy mạng ngươi rồi đấy." Phương Quốc Trân nói chẳng sai. Trần Hữu Lượng quả thực đang mưu tính một đại kế nhằm nuốt chửng Chu Nguyên Chương. Trùng hợp thay, Chu Nguyên Chương cũng đang toan tính kế lớn. Dự tính của hai bên không hẹn mà gặp: Đều muốn trừ khử đối phương cho bằng được. Đầu năm 1360, Chu Nguyên Chương ba mươi hai tuổi nghênh đón quý nhân lớn nhất cuộc đời mình — Lưu Bá Ôn, người đất Thanh Điền, Chiết Giang. Trong dân gian Trung Hoa, Lưu Bá Ôn thường được lưu danh như một nhà tiên tri, một bậc thuật sĩ thần thông, song thân phận thực sự của ông lại là một nhà lý luận quân sự và chiến lược gia kiệt xuất. Lưu Bá Ôn từng làm quan cho triều đình địa phương của nhà Nguyên, nhưng sự hủ bại, thối nát và bảo thủ của quan lại triều đình đã khiến ông thất vọng tột cùng. Sau đó ông lui về ẩn cư nơi quê nhà, dẫu náo ẩn chốn điền viên nhưng thanh danh lại vang dội khắp thiên hạ. Chu Nguyên Chương nghe tin Chiết Giang có bậc kỳ tài bèn lập tức phái người đi thỉnh cầu, ba lần bảy lượt mời mọc, cuối cùng mới đưa được Lưu Bá Ôn về đất Ứng Thiên. Nhiều năm sau Chu Nguyên Chương mới thấu suốt rằng, kẻ mình mời về chẳng phải người phàm, mà là một bậc trần ai trích tiên. Không lâu sau khi đặt chân tới Ứng Thiên, trước sự khẩn khoản cầu thị của Chu Nguyên Chương, Lưu Bá Ôn đã hiến tám kế sách rường cột. Tám kế sách này cũng chính là nền móng để Chu Nguyên Chương trở thành Minh Thái Tổ sau này. Lưu Bá Ôn trước tiên đưa ra kế thứ nhất: "Thiên hạ chẳng phải thiên hạ của một người, chỉ người có đức mới được sở hữu. Triều Nguyên thất đức khiến giang sơn xã tắc sôi sục như vạc dầu. Bách tính trông ngóng bậc minh đức chẳng khác nào nắng hạn đợi mưa rào. Nếu có thể noi gương Thương Thang, Chu Vũ điếu dân phạt tội, ắt sẽ thuận lòng trời hợp lòng dân mà thay thế vương triều ấy." Chu Nguyên Chương gật đầu tán thưởng. Kế sách này xem qua tưởng chừng sáo rỗng, nhưng chỉ cần dốc lòng thực hiện ắt sẽ thâu tóm được lòng người. Tiếp đó, Lưu Bá Ôn hiến kế thứ hai: "Định đoạt đông nam trước, sau đó mới hưng binh bắc phạt, đánh cho đến khi quét sạch người Mông Cổ ra khỏi Trung Nguyên." Đến kế thứ ba, Lưu Bá Ôn phân tích: "Ứng Thiên là cố đô của sáu triều đại, phía tây kề cận Kinh Sở, phía đông giáp dải Giang Triết, lưng tựa núi mặt hướng sông, thủ hiểm công thông, thật là mảnh đất bảo địa để định đỉnh giang sơn. Mai này thu phục thiên hạ, nên chọn nơi đây làm nơi dựng đô." Lưu Bá Ôn lại nói: "Muốn làm được ba điều trên, ắt phải bắt tay vào những việc thiết thực. Trước hết, trên địa bàn do ta kiểm soát, phải tu đức giảm hình, bớt sưu nhẹ thuế. Ngay trước mắt chúng ta đã có một tấm gương tồi tệ rõ ràng là triều đình nhà Nguyên. Ta chỉ cần làm ngược lại những điều bạo ngược của chúng, ắt thu trọn lòng dân." Chu Nguyên Chương khẽ gật đầu, hỏi Lưu Bá Ôn: "Tiên sinh có mưu kế cụ thể nào để thi hành chăng?" Lưu Bá Ôn đáp: "Có chứ, những lời tiếp theo của thảo dân toàn bộ đều là thực sách. Điều quan trọng cốt tử hàng đầu là chủ công nhất định phải 'hoãn xưng vương'. Cái danh xưng vương đầu tiên tuyệt đối chớ dại mà ôm vào mình. Tục ngữ có câu 'súng bắn chim đầu đàn', nay ta cứ việc giương cao cờ hiệu của đế quốc Hàn Tống mà khai cương mở cõi, người ngoài nhìn vào sẽ chỉ nghĩ là thế lực Hàn Tống đang bành trướng. Chủ công hãy nhìn những kẻ vội vàng xưng vương xưng bá kia xem, kẻ nào cũng bị triều đình nhà Nguyên dốc lực vây đánh. Sở dĩ ngài đến nay vẫn bình an vô sự trước mũi giáo quân Nguyên, chính là vì trên danh nghĩa ngài chỉ là một viên tướng dưới trướng Hàn Tống, chứ không phải một 'vương gia' của triều đình ấy." Chu Nguyên Chương hoàn toàn tán đồng kiến giải này, bởi năm xưa việc hắn can ngăn Quách Tử Hưng hoãn xưng Trừ Châu vương cũng bắt nguồn từ chính suy tính đó. Lưu Bá Ôn nói tiếp: "'Hoãn xưng vương' không có nghĩa là không xưng vương, mà là chờ tới ngày chủ công sở hữu sức mạnh áp đảo hoàn toàn đối phương mới chính thức xưng vương. Bởi vậy, việc cần kíp lúc này là tích lũy thực lực, tu bổ cho các thành trì đều cao thêm, dày thêm, đồng thời ra sức tích trữ lương thảo — trong tay có lương thực, lòng dạ ắt không hoang mang. Chúng ta phải cày cấy không quên chinh chiến, chinh chiến không quên cày cấy, lấy canh tác chuẩn bị cho quân sự, lấy quân sự bảo vệ mùa màng. Nhưng chỉ có lương thực vẫn là chưa đủ, lương thảo chỉ là thực lực mềm, nhân tài mới là thực lực cứng thực sự. Thế nên, phải dốc lòng chiêu mộ tuấn kiệt khắp thiên hạ. Nhân tài còn quý hơn vàng ngọc, không có nhân tài thì chẳng khác nào nước không nguồn, cây không rễ. Đó chính là kế thứ năm, thứ sáu và thứ bảy." Chu Nguyên Chương nở nụ cười rạng rỡ, nói: "Đủ rồi, bấy nhiêu đã quá đủ rồi." Lưu Bá Ôn lắc đầu bảo: "Vẫn chưa đủ. Còn kế sách cuối cùng, ấy là phải phân định rõ ràng kẻ thù của chúng ta. Hiện nay ta có hai kẻ địch lớn: phía tây có Từ Thọ Huy và Trần Hữu Lượng, phía đông có Trương Sĩ Thành. Trần Hữu Lượng đã nuốt trọn toàn bộ đất đai hai vùng Kinh, Tương, lại đang ngày đêm dòm ngó vùng Giang Đông, đại bộ phận cõi nam đã lọt vào tay hắn. Còn Trương Sĩ Thành chỉ chiếm cứ dải đất ven biển, phía nam tới Cối Kê, phía bắc chưa chạm tới Hoài Dương, bụng dạ dẫu mang chí lớn nhưng tài mọn chẳng bì được với chí. So bề hiểm hóc thì Trần Hữu Lượng hung hãn dị thường, lại giỏi mưu lược dụng binh, thế nên kẻ thù đầu tiên ta phải đối phó ắt là Trần Hữu Lượng. Đám thợ săn thường bảo, vây đánh bầy mãnh thú thì phải nhắm con hung dữ nhất mà hạ trước. Trừ ác cũng phải trừ mối đại ác, như cổ nhân dạy, bắt giặc phải bắt vua giặc, chỉ cần kẻ mạnh bị đánh bại, lũ yếu ớt tự khắc bó tay quy hàng. Nếu chúng ta đoạt được toàn bộ lãnh địa của Trần Hữu Lượng, đại thế thiên hạ coi như đã định." Chu Nguyên Chương trầm ngâm suy tính, nhìn Lưu Bá Ôn thăm dò: "Vậy theo tiên sinh, ta có phải đối thủ của Từ Thọ Huy và Trần Hữu Lượng chăng?" Lưu Bá Ôn bấm đốt ngón tay, điềm nhiên đáp: "Trong số đối thủ của chúng ta không có Từ Thọ Huy, mà chỉ có Trần Hữu Lượng. Hơn nữa, ta chẳng cần phải chủ động xuất kích làm chi, hắn lúc này đã đang trên đường kéo quân tới đây rồi."