Chương 3: Công tử Đột bày kế phá địch——Biết người biết ta, trăm trận không nguy

Công tử Đột lập kế phá địch —— Biết người biết ta, trăm trận không nguy Thời kỳ Xuân Thu, các nước chư hầu tự hành chính sự, nhà Chu tuy còn danh thiên tử nhưng chẳng còn thực quyền, chỉ là một vỏ bọc chính trị rỗng không. Vào thế kỷ thứ tám trước Công nguyên, thế lực của Trịnh quốc dần dần lớn mạnh trong hàng chư hầu. Trịnh quốc quật khởi rất muốn lập nên sự nghiệp tại Trung Nguyên, củng cố thêm địa vị của mình, song sự quấy nhiễu thường xuyên của Nhung nhân đã trở thành trở ngại kìm hãm bước tiến này. Bấy giờ, tại dải đất Lư Long thuộc Hà Bắc và Giao Thành, Bình Lục thuộc Sơn Tây ngày nay có nhiều tộc người thiểu số sinh sống, được gọi chung là Nhung nhân. Binh sĩ Nhung nhân tuy số lượng kém xa các nước Trung Nguyên, song tác chiến dũng cảm, dám xông pha liều mạng, sức chiến đấu rất mạnh. Ngày thường họ lấy bộ tộc làm đơn vị, khi lâm chiến thì liên kết thành khối, chủ yếu là bộ binh, cơ động mau lẹ, tụ tán khôn lường, thường xuyên xâm nhập Trung Nguyên. Khi ấy, do các bộ lạc Nhung nhân tập trung ở mạn bắc, Trịnh quốc liền trở thành nơi thường xuyên bị họ cướp phá. Đối mặt với kẻ địch như vậy, quốc quân Trịnh Trang Công hết sức đau đầu; nếu không dẹp yên mối loạn Nhung nhân ở phía sau thì không thể mở rộng thế lực ra bên ngoài để tăng cường quốc lực, nhưng giao chiến cùng Nhung nhân lại chẳng biết hạ thủ từ đâu, sơ sẩy một chút là chuốc lấy bại trận! Năm ấy, Nhung nhân phương bắc lại một lần nữa ồ ạt tấn công Trịnh quốc. Trịnh Trang Công muốn cất quân chống cự nhưng lại lo khó nắm chắc phần thắng. Công tử Đột thấy phụ thân do dự trước việc xuất binh đánh Nhung nhân bèn hỏi: "Quân phụ vì cớ gì còn trù trừ chưa quyết?" Trịnh Trang Công đáp: "Nhung nhân toàn là bộ binh, trong khi ta lại thạo chiến xa. Hai quân giao phong, chiến xa của ta tuy công thủ vẹn toàn song kém xa bộ binh về độ linh hoạt, bổn vương e bọn chúng bất thần vòng từ phía sau lên tập kích trước mặt." Công tử Đột nghe xong liền hiến kế: "Nhung nhân hữu dũng vô mưu, lại không phải đội quân được huấn luyện chính quy, kỷ luật rời rạc, đối phó Nhung nhân ắt phải dùng mưu. Ta trước hết phái một toán dũng sĩ làm mồi nhử, vừa chạm trán Nhung nhân là lập tức lui binh. Quân phụ hãy bố trí sẵn ba tầng phục binh đón lõng. Nhi thần hiểu rất rõ tính khí của Nhung nhân, bọn chúng khinh suất lại thiếu kỷ cương, tham lam vô độ mà chẳng biết phối hợp. Đánh thắng thì tranh công đoạt lợi, chẳng ai nhường ai; lúc bại trận lại mạnh ai nấy chạy, chẳng đoái hoài cứu viện lẫn nhau. Bọn chúng thấy quân ta thoái lui, lũ đi đầu vì mải vơ vét của cải cùng tù binh tất sẽ khinh suất tiến sâu, hễ gặp phục binh ắt cuống cuồng tháo chạy. Đám phía sau cũng chẳng thèm lên ứng cứu. Quân địch đứt đoạn tiếp ứng, toàn tuyến ắt sụp đổ. Lúc ấy ta chỉ việc khép vòng vây tiêu diệt sạch bọn chúng, mối họa tâm phúc bao năm qua cũng theo đó mà trừ dứt." Trịnh Trang Công thấy Công tử Đột nói chí lý liền chuẩn y kế ấy, sai đại phu Chúc Đam thống lĩnh quân mã bố trí ba tầng mai phục, dặn dò Chúc Đam phải đợi đến khi quân địch lọt hẳn vào khu vực mai phục thứ hai mới được phát lệnh phản kích, đoạn phái một cánh quân nhỏ tiến lên dụ địch. Quân Trịnh đụng độ toán quân Nhung nhân, vừa giao chiến sơ lược liền vờ thế không địch nổi mà tháo lui, lại cố ý vứt bỏ lại vô số binh khí cùng quân nhu. Binh sĩ Nhung nhân thấy chiến lợi phẩm rơi vãi liền xông vào tranh giành hỗn loạn, rồi ùa nhau đuổi theo không theo hàng lối. Khi cánh quân nhử mồi dẫn địch vào đến vị trí mai phục thứ hai, Chúc Đam bất ngờ dẫn quân xông ra chặn đánh, chia cắt địch thành hai đoạn. Cánh quân Nhung nhân đi trước cậy dũng cảm liều chết phá qua được tầng phục binh thứ hai, nhưng phía trước đã có tầng phục binh thứ ba chực sẵn; đúng như Công tử Đột dự liệu, toán quân Nhung nhân phía sau thấy phục binh bèn quay đầu tháo chạy, bỏ mặc toán quân đi đầu đang bị quân Trịnh giáp công trước sau. Lúc bấy giờ, tầng phục binh thứ nhất ẩn nấp bấy lâu chưa hành động liền xuất kích vây chặt lấy toán quân Nhung nhân phía sau này. Quân Nhung nhân bị cắt làm hai đoạn, trước sau không thể cứu viện lẫn nhau, đôi bên đều rơi vào thế bị quân Trịnh khép chặt gọng kìm, ưu thế cơ động của bộ binh lập tức biến mất hoàn toàn. Lúc này, uy lực của chiến xa Trịnh quân bắt đầu phát huy tối đa, chẳng những dễ dàng bẻ gãy đợt xung phong của bộ binh Nhung nhân mà việc càn quét tàn quân đang bị vây khốn cũng không tốn chút sức lực. Cuối cùng, toàn bộ quân Nhung nhân bị diệt gọn trong thế giáp công trước sau. Diệu kế của Công tử Đột đã giúp Trịnh quốc một trận quét sạch Nhung nhân vốn quấy nhiễu phía sau bấy lâu. Từ đó rũ sạch nỗi lo sau lưng, Trịnh quốc bắt đầu phát triển và mở rộng thế lực ra bên ngoài, chẳng bao lâu đã trở thành một chư hầu hùng mạnh thời Xuân Thu. Binh pháp dạy: "Biết người biết ta, trăm trận không nguy." Kế dụ địch của Công tử Đột sở dĩ thành công, then chốt là ở chỗ biết người biết ta, tường tận tình hình đôi bên. Nhung nhân dũng cảm song quân kỷ lỏng lẻo, lòng quân rời rạc; đắc thắng sinh kiêu, tham lam chiến lợi phẩm mà khinh suất tiến quân; gặp trắc trở liền nản lòng thoái chí, chẳng màng đại cục, không cứu viện lẫn nhau. Đó chính là chỗ yếu của họ. Trong khi ấy, quân Trịnh thiện về xa chiến, đó là chỗ mạnh của mình. "Biết mình" và "biết người" vốn gắn bó mật thiết. Không nhận thức đúng về mình thì không thể đối đãi đúng với người; không nhận thức đúng về người cũng chẳng thể xử trí thoả đáng với mình. Mối quan hệ giữa con người với tự nhiên cũng lại như thế; nếu con người không hiểu đúng nghĩa cao hơn của việc "chinh phục" tự nhiên mà chỉ một mực phá vỡ cân bằng sinh thái, thì kẻ chịu nguy nan sau cùng chính là sự sinh tồn của chính loài người. Tóm lại, chỉ khi thấu triệt ý nghĩa sâu xa của câu "biết người biết ta, trăm trận không nguy", người ta mới thực sự có thể chiến thắng chính mình, vượt qua gian nan, ứng đối thỏa đáng mọi mối quan hệ và giải quyết hợp lý muôn vàn vấn đề.