Chương 40: Đương gia sư phó

Trương Lai Phúc nắm chặt chiếc đèn lồng, quay đầu hỏi gã tiểu nhị quán trà: “Đèn này thuộc hạng nào?” Gã tiểu nhị ngây ra một lúc: “Đây chỉ là cái đèn lồng giấy, làm gì có hạng với phẩm?” “Đèn lồng giấy này là của xưởng nào làm ra?” Nghe hỏi vậy, gã tiểu nhị mới hiểu: “Ngài cứ men theo đường Chúc Dầu Lộ mà đi, tới ngã tư phố Nam thì rẽ trái vào ngõ, sẽ thấy một tiệm lớn tên là Lão Lượng Đăng Phố. Mặt tiền tiệm rộng rãi sáng sủa lắm, ngài mà không tìm thấy thì cứ đến đầu phố hỏi thăm, người buôn bán quanh đó ai cũng biết.” Trương Lai Phúc rảo bước theo con đường lớn. Bên lề có một quán ăn, chủ quán đưa tiễn mỗi vị khách bước ra cửa bằng một chiếc đèn lồng nhỏ. Phía trước có một lữ điếm, hễ là khách ra ngoài vào ban đêm, chủ quán cũng tặng một chiếc đèn lồng nhỏ. Xa hơn một chút có một hiệu sách, một vị khách mua hai cuốn sách, chủ hiệu cũng đưa tặng một chiếc đèn. Đi tiếp một đoạn lại thấy một thanh lâu kỹ viện, một cô nương bước ra tiễn khách cũng tiện tay trao một chiếc đèn lồng. Tặng một chiếc đèn lồng giấy nhỏ cho khách đi đêm dường như là tập tục của cả vùng Vạn Sinh Châu này. Đi một mạch tới Lão Lượng Đăng Phố, Trương Lai Phúc đứng trước cửa hồi lâu. Cửa tiệm này quả thực rộng rãi sáng sủa, mặt tiền ba gian thênh thang, không hề treo biển hiệu, bước vào trong nhìn quanh cũng chẳng thấy quầy thu ngân đâu. Trong gian nhà kê hơn chục chiếc bàn dài, trên mặt bàn bày la liệt toàn là đèn lồng, tất cả đều dán bằng giấy. Một gã đàn ông béo chắc chừng năm mươi tuổi, ngậm nửa điếu thuốc lá, xoa xoa cái đầu trọc bóng loáng rồi bước tới gần Trương Lai Phúc: “Mua đèn à? Mua bao nhiêu?” Trương Lai Phúc ngó nghiêng xung quanh: “Đây có phải Lão Lượng Đăng Phố không?” “Ngươi hỏi lạ chưa, tiệm đèn sờ sờ ngay trước mắt mà còn không thấy sao?” Trương Lai Phúc đáp: “Tôi thấy tiệm đèn rồi, nhưng không thấy biển hiệu, chẳng rõ đây có phải tiệm của Lão Lượng hay không…” Chưởng quỹ Dương Lão Lượng chỉ tay vào cái đầu trọc lốc của mình: “Đầu ta thế này còn chưa đủ sáng à? Cần quái gì biển hiệu nữa.” Cái đầu của hắn đúng là sáng thật, vừa trắng vừa bóng, lại còn loang loáng ánh dầu, dưới ánh đèn rọi xuống trông chói cả mắt. Thấy Trương Lai Phúc tay xách ba chiếc đèn lồng, tay trái cầm một chiếc đèn lụa sa và một chiếc đèn sừng trâu, tay phải cầm một chiếc đèn lồng giấy, Dương Lão Lượng liền hỏi: “Rốt cuộc ngươi có mua đèn không đấy?” Trương Lai Phúc nhìn gian phòng đầy ắp đèn lồng giấy, cảm giác thân thuộc như được về nhà. Đây đâu phải đèn lồng, rõ ràng là một phòng đầy vợ hiền đấy chứ! Lần này chắc chắn không thể sai được, hắn sinh ra là để làm cái nghề này. Trương Lai Phúc đặt ba chiếc đèn lồng sang một bên, chắp tay ôm quyền với chưởng quỹ: “Tôi đến để học nghề.” “Học nghề?” Dương Lão Lượng nheo mắt đánh giá Trương Lai Phúc từ trên xuống dưới một lượt, rồi sảng khoái nhận lời ngay: “Đi theo ta.” Dễ dàng đồng ý thế sao? Hắn quả thực đã đồng ý, tiệm đèn giấy làm việc gì cũng dứt khoát nhanh gọn, chẳng màu mè kiểu cách. Lão Lượng dẫn Trương Lai Phúc xuyên qua tiền đường ra đến hậu viện, đèn lồng chất ngoài sân còn nhiều hơn cả phía trước. “Vương sư phó, có người xin học nghề.” “Dẫn qua đây.” Lão Lượng đưa Trương Lai Phúc đến trước mặt Vương sư phó. Nhìn diện mạo, vị Vương sư phó này chừng ngoài sáu mươi tuổi, tóc hoa râm, nước da đen sạm, hốc mắt sâu hoắm nhưng đôi mắt sáng rực có thần, lưng thẳng tắp như cây sào, bên trong mặc chiếc áo cánh vạt chéo màu xanh lam, bên ngoài khoác một tấm áo bông. Cạnh lão có hai thanh niên đang đứng, một người chừng hai mươi lăm hai mươi sáu tuổi, người kia nom chỉ mới mười bảy mười tám. Dương Lão Lượng bảo Trương Lai Phúc: “Ngươi qua đứng cùng bọn họ đi, hai đứa nó cũng là đệ tử mới thu nhận.” Gã tầm hai mươi mấy tuổi tên là Đặng Nhạc Xuyên, đến học nghề từ một tháng trước. Cậu thiếu niên mười bảy mười tám tuổi tên là Trần Tiểu Vượng, đến trước Trương Lai Phúc vỏn vẹn hai ngày. Dương Lão Lượng giới thiệu sơ qua: “Hai đứa này từ nay là sư huynh của ngươi, có gì không hiểu thì hỏi bọn nó. Tính ta không câu nệ tiểu tiết, khỏi cần dâng lễ bái sư, cũng chẳng cần bày tiệc rượu, nhưng quy củ học nghề thì không được thiếu. Ngươi phải viết một tờ bái sư thiếp, học việc ở đây ba năm, bao ăn bao ở, không có tiền công.” Ba năm thì dài quá, Trương Lai Phúc bèn thương lượng với Lão Lượng: “Tôi làm công nhật ở đây trước có được không?” Lão Lượng chau mày: “Muốn làm công nhật thì phải có xuất sư thiếp chứng minh ngươi đã học qua nghề này, chí ít cũng phải là một gã căn cước tiểu tử thì mới ra ngoài kiếm cơm được. Sư phụ ngươi là ai? Đưa thiếp cho ta xem.” Hóa ra làm một gã căn cước tiểu tử cũng chẳng phải chuyện dễ, vẫn phải có giấy tờ xuất sư. Trần Tiểu Vượng ghé tai Trương Lai Phúc thì thầm: “Không có xuất sư thiếp thì sau này chẳng làm nên trò trống gì đâu, tự mở tiệm buôn bán hành bang cũng không cho phép đâu, chi bằng cứ ở lại đây học nghề đi.” Học nghề thì không thể bừa bãi được, Trương Lai Phúc hỏi Dương Lão Lượng: “Bên mình có Đương gia sư phó chứ?” Dương Lão Lượng cười khẩy: “Ngươi nghĩ sao? Không có Đương gia sư phó thì cái tiệm này của ta mở lớn thế này được à? Ngươi cứ nhìn chất lượng mấy chiếc đèn giấy này là biết tay nghề ở đây ra sao rồi.” Tay nghề ở đây thực sự rất khó phán đoán. Không giống như Minh Chiếu Trai hay Thụy Hoa Phường, Lão Lượng Đăng Phố ngày thường chỉ làm loại đèn lồng giấy mộc mạc nhất, gần như tất cả đều chung một kiểu dáng, khi nào có đơn đặt hàng đặc biệt mới làm riêng. “Tối nay nhận được một mối lớn, Vương sư phó sắp đích thân ra tay đấy.” Trần Tiểu Vượng nháy mắt với Trương Lai Phúc, chẳng hiểu sao cậu lại thấy người mới đến này rất đỗi thân thiết. Trương Lai Phúc đưa ánh mắt đờ đẫn nhìn Trần Tiểu Vượng: “Bình thường lão ấy không làm à?” “Bình thường sao có thể để sư phụ động tay động chân!” Trần Tiểu Vượng dáo dác nhìn quanh, hạ giọng như đang tiết lộ một bí mật kinh thiên động địa: “Huynh chưa biết đâu, Vương sư phó có biệt hiệu là Vương Khiêu Đăng, là thủ nghệ nhân tầng hai đấy. Cao nhân cỡ đó ngày thường huynh có muốn thấy cũng chẳng gặp được đâu.” Trương Lai Phúc chăm chú quan sát Vương Khiêu Đăng, nhưng lão chưa vội ra tay ngay mà bảo Đặng Nhạc Xuyên lên làm thử trước. Đặng Nhạc Xuyên mới học việc được một tháng, tay chân lộ rõ vẻ vụng về lóng ngóng. Hắn cầm tám nan tre nhỏ đã vót sẵn hơ trên lửa một lúc, đeo găng tay vải bông rồi bắt đầu uốn cong từng thanh nan. Trần Tiểu Vượng nói với Trương Lai Phúc: “Đây là uốn cong nan tre để làm khung xương đèn.” Mất gần mười phút, Đặng Nhạc Xuyên mới uốn xong tám nan tre nhỏ. Có lẽ do hơ chưa đủ độ lửa hoặc lực tay không đều, độ cong của các nan tre hắn uốn chẳng hề đồng nhất, ghép tám thanh thành một vòng trông méo mó chẳng ra hình thù chiếc đèn lồng. “Thế này không chỉ xấu mà vòng đáy với vòng đỉnh cũng không lồng vào được đâu!” Trần Tiểu Vượng sốt ruột thay cho Đặng Nhạc Xuyên. Bản thân Đặng Nhạc Xuyên cũng toát mồ hôi hột. Vòng đáy và vòng đỉnh là hai chiếc vòng tròn bằng tre ở hai đầu trên dưới của đèn, dùng để cố định khung xương. Nan tre cong không đều nhau thì không thể tạo thành mặt phẳng khớp với hai chiếc vòng đó, tự nhiên sẽ chẳng thể giữ chặt. Hắn vừa bẻ vừa kéo, cố gượng ép ráp cái khung lại. Vương Khiêu Đăng bước tới đá cho hắn một cú, mắng sa sả: “Cút! Đứng sang một bên mà nhìn!” Đặng Nhạc Xuyên dạt sang một bên, cúi gầm mặt không dám ho he tiếng nào. Vương Khiêu Đăng cầm cái khung vẹo vọ của Đặng Nhạc Xuyên lên, hỏi Trần Tiểu Vượng: “Mày nói xem tại sao nó lại làm ra cái của nợ này?” Trần Tiểu Vượng cúi đầu lí nhí: “Dạ, tại tay nghề huynh ấy chưa tới nơi tới chốn ạ.” “Cái đó còn cần mày phải nói à?” Vương sư phó lại đá thêm một cú vào mông Trần Tiểu Vượng, rồi đảo mắt nhìn sang Trương Lai Phúc: “Ngươi vừa nãy cũng đứng cạnh xem, bảo xem tại sao nó lại làm thành ra thế này?” Trương Lai Phúc lùi lại giữ khoảng cách với lão Vương, hắn không muốn bị ăn đạp vô cớ, vả lại hắn cũng thực sự nhìn ra vấn đề: “Mấy nan tre này bản rộng dày mỏng không đều nhau, nhưng lại bắt buộc phải uốn thành hình dáng giống hệt, nếu chỉ dựa vào cảm giác của tay không thì quá khó.” Trần Tiểu Vượng kinh ngạc nhìn Trương Lai Phúc. Mình học việc hai ngày rồi mà ăn nói còn chẳng rành mạch bằng một người mới chân ướt chân ráo tới. Những nan tre dùng làm khung đúng là khá thô, có nan dài ngắn chênh lệch thấy rõ, sao mình lại không nghĩ ra nhỉ? Vương Khiêu Đăng gật gù: “Phải, chỉ dựa vào đôi bàn tay mà làm khung quả thực không dễ. Ngươi có cách nào hay hơn không?” Trương Lai Phúc tự tin ưỡn ngực, kiến thức dạng này hắn từng học qua đôi chút ở trường đại học: “Cứ thế bắt tay vào làm ngay thì cẩu thả quá, trên nan tre thậm chí còn không có lấy một vạch dấu kích thước cơ bản. Muốn đảm bảo tỷ lệ thành công khi dựng khung, trước hết phải chọn lọc nguyên liệu thật chuẩn, lựa ra những nan tre đạt yêu cầu; nan nào quá dài quá dày thì phải gọt giũa lại, nan nào quá ngắn quá mỏng thì dứt khoát vứt bỏ. Tốt nhất là nên vẽ sẵn bản vẽ kỹ thuật, kiểm soát chuẩn xác kích thước từng phần và góc độ uốn cong, canh chuẩn thời gian gia nhiệt, sau đó dùng công cụ chuyên dụng…” “Nói mấy lời nhảm nhí vô dụng đó làm cái gì?” Vương Khiêu Đăng ngắt lời Trương Lai Phúc: “Ngươi đang làm thợ mộc đấy à? Bày đặt kích thước với chả kích cỡ gì ở đây?” Trương Lai Phúc ngẫm nghĩ: “Việc này thì cũng sàn sàn như thợ mộc thôi mà?” “Khác một trời một vực!” Vương Khiêu Đăng tiện tay vớ lấy tám nan tre đặt bên mép chậu than, bắt đầu hơ lửa. Trần Tiểu Vượng hạ giọng thì thào: “Huynh biết không, riêng chuyện canh lửa hơ nan tre này thôi, học một năm trời chưa chắc đã nắm được đấy!” “Tre này không tốn tiền mua chắc? Cái nào không vừa mắt là vứt bỏ à? Buôn bán kiểu thế thì có mà sạt nghiệp!” Nan tre hơ vừa đủ độ, Vương sư phó chẳng thèm đeo găng tay, dùng ngón tay kẹp chặt tám nan tre uốn mạnh một cái, toàn bộ nan đều cong vút theo một góc độ đều tăm tắp. Trần Tiểu Vượng trầm trồ: “Chiêu này mới gọi là tuyệt kỹ, bẻ một lúc tám nan tre, biết bao nhiêu thợ học việc ròng rã mấy năm trời cũng chẳng học nổi.” “Lại còn lảm nhảm bản vẽ với ta, bản vẽ thì có tích sự gì!” Vương sư phó phất tay một cái, một đệ tử lập tức dâng lên hai chiếc vòng tre. Hai bàn tay lão cài vào lồng ra, dùng hai sợi cước tre xỏ một đường rồi quấn chặt, chiếc khung lập tức thành hình. Một đệ tử khác nhanh nhẹn đưa tới tờ giấy bản có in hoa văn. Vương sư phó dùng ngón trỏ và ngón giữa kẹp lấy mép giấy, quấn quanh khung xương một vòng, ngón cái đẩy nhẹ, cổ tay xoay tít, chiếc đèn lồng đã được dán xong phẳng phiu. Lại có người đưa sang một sợi dây kẽm. Vương Khiêu Đăng thoăn thoắt gắn chặt dây kẽm vào miệng đèn, phía trên uốn thành móc câu để treo vào cán, phía dưới chừa một mũi nhọn để cắm nến. Lắp xong cán, cắm sẵn nến, Vương Khiêu Đăng châm lửa thắp nến lên rồi quay sang hỏi Trương Lai Phúc: “Sáng chưa?” Trương Lai Phúc gật đầu: “Sáng rồi.” Vương Khiêu Đăng lắc lắc chiếc đèn lồng: “Tính cả mẩu nến tây bên trong này, cái đèn này bán cả thảy có hai đồng tiền lớn. Khách tới đây mua sỉ số lượng nhiều, một đồng rưỡi ta cũng bán tống bán tháo! Đồ rẻ rúng mạt hạng thế này thì lấy đâu ra thời gian mà chọn nan, đo thước với đánh dấu? Toàn nói mấy thứ viển vông vớ vẩn!” Nói xong, Vương sư phó lấy ra mấy chục nan tre, hơ trên lửa rồi hai tay thoăn thoắt uốn gập, chưa đầy một phút đã làm xong ngót nghét hai mươi cái khung đèn lồng. "Dán giấy!" Vương sư phó cất tiếng giục, một tốp học đồ liền xúm lại dán giấy, một tốp khác thì chẻ tre, vót cán, chuẩn bị vật liệu. Trương Lai Phúc cực kỳ kinh ngạc trước tốc độ tay của Vương Khiêu Đăng, đôi bàn tay này còn nhanh hơn cả máy móc. Trần Tiểu Vượng kéo Trương Lai Phúc một cái: "Còn ngây ra đó làm gì, mau theo sư phụ làm việc đi chứ!" "Không vội làm việc," Trương Lai Phúc quay đầu nhìn về phía Dương Lão Lượng, "Tôi ký thiếp bái sư trước đã." Tái bút: Đèn sừng trâu thuộc loại đèn cao cấp, quy trình chế tác phức tạp, thợ thuyền đều có truyền thừa môn phái riêng. Cách làm lồng đèn giấy tương đối đơn giản, người ngoài nghề cũng làm được, nhưng vì không rõ bí quyết nên làm ra vừa tốn công giá thành lại cao, không thể đem bán, bởi vậy thợ làm đèn giấy cũng có truyền thừa riêng. Nghề làm đèn lụa lại có bí quyết khác, kỹ thuật bọc lụa là tuyệt kỹ riêng biệt, ngoài ra còn có cả nghề lồng đèn dây thép, cũng có thợ và xưởng chế tác riêng. Trong các tư liệu lịch sử ngành nghề, những công việc kể trên được phân định rạch ròi, hoàn toàn là các ngành nghề khác hẳn nhau. (Hết chương)