Chương 10: Tư Mã Thác khuyên đánh Thục

Tư Mã Thác can gián việc phạt Thục Thần nghe rằng, bậc muốn làm giàu nước ắt phải lo mở rộng bờ cõi, bậc muốn làm mạnh binh ắt phải lo làm giàu cho dân, bậc muốn xưng vương ắt phải lo bồi đắp đức lớn; ba điều ấy đủ đầy thì nghiệp vương tự khắc theo về. Nay đất của đại vương còn hẹp, dân còn nghèo, nên thần cúi xin bắt đầu từ việc dễ trước. Nước Thục kia là xứ hẻo lánh phương tây, đứng đầu rợ Nhung Địch, lại có cái loạn như Kiệt, Trụ; đem quân Tần đánh vào, chẳng khác nào xua sài lang đuổi bầy dê. Chiếm được đất ấy đủ để mở rộng nước, lấy được của cải ấy đủ để làm giàu cho dân, chỉ cần sửa sang binh giáp, chẳng nhọc sức quân mà nước kia đã quy phục rồi. Hai nước Ba, Thục đem quân đánh lẫn nhau, cùng sai sứ sang Tần cầu cứu. Tần Huệ Vương muốn xuất binh thảo phạt nước Thục, song còn e ngại đường sá hiểm trở khó đi, nước Hàn lại có thể nhân cơ hội xâm phạm, bởi vậy dùng dằng chưa quyết. Tư Mã Thác khuyên vua cứ theo kế hoạch ban đầu mà xuất binh phạt Thục. Trương Nghi lại cho rằng: "Chi bằng đem quân chinh thảo nước Hàn." Tần Huệ Vương nói: "Khanh hãy thử trình bày xem." Trương Nghi bèn phân tích: "Nước ta nên kết tình hòa hiếu với hai nước Ngụy, Sở, sau đó xuất binh từ vùng Hoàng Hà, Y Thủy, Lạc Thủy, hạ thành Tân Thành, Nghi Dương, đem quân áp sát dưới chân thành vương đô Đông Chu và Tây Chu, đoạt lấy Cửu Đỉnh cùng bản đồ chín châu tượng trưng cho thiên hạ, khống chế thiên tử để hiệu lệnh chư hầu, ắt các nước không dám không theo. Ấy mới là đại nghiệp nhất thống. Thần nghe người ta nói, muốn tranh danh thì đến chốn triều đình, muốn trục lợi thì ra nơi phố chợ. Nay dải Hoàng Hà, Y Lạc cùng vương thất nhà Chu chính là chốn triều đình và phố chợ của thiên hạ, thế mà đại vương không đến đó tranh hùng, trái lại cứ sa vào cuộc tranh chấp của đám tiểu tộc Nhung Địch nơi xa xôi, đó quyết chẳng phải đại nghiệp của bậc đế vương!" Tư Mã Thác bác lời Trương Nghi rằng: "Không phải vậy. Thần cũng từng nghe nói: Muốn cho nước giàu mạnh ắt phải mở mang bờ cõi trước, muốn cho quân đội hùng cường ắt phải làm cho trăm họ sung túc trước, muốn thành tựu đại nghiệp đế vương ắt phải dựng lập đức vọng trước. Ba điều kiện ấy hội đủ thì đại nghiệp đế vương ắt sẽ thành. Nay nước của đại vương đất hẹp dân nghèo, cho nên thần kiến nghị làm từ việc dễ đến việc khó. Nước Thục là xứ hẻo lánh ở cõi tây nam, lại là kẻ cầm đầu rợ Nhung Địch, chính sự hôn loạn chẳng khác nào Hạ Kiệt, Thương Trụ; lấy quân nước Tần đánh Thục, tựa như sói xông vào đàn dê. Đánh chiếm đất đai của nó có thể mở rộng cương vực nước Tần, đoạt lấy của cải của nó đủ để nuôi dưỡng trăm họ, mà quân đội chẳng cần tổn thất nặng nề cũng khiến nước Thục phải khuất phục. Như thế, thôn tính một nước mà thiên hạ không cho là Tần bạo ngược, thu về mối lợi lớn mà thiên hạ không cho là Tần tham lam, một cử động mà vẹn cả đôi đường, danh lợi đều thu về cả, lại có được tiếng thơm trừ bạo an dân. Nước Tần nếu đem quân đánh Hàn, bức ép Chu thiên tử, ắt sẽ mang tiếng xấu muôn đời, mà cũng chưa chắc đã thu được lợi ích thực sự. Gánh lấy cái danh bất nghĩa, đánh vào nơi mà người trong thiên hạ chẳng ai muốn đánh, việc ấy vô cùng nguy hiểm! Xin cho thần được nói rõ nguyên do: Nhà Chu là vương thất được thiên hạ tôn sùng; nước Tề là nước láng giềng thân thiết của nước Hàn. Nhà Chu tự biết sắp mất Cửu Đỉnh, nước Hàn tự biết sẽ mất dải đất Y Lạc, hai nước ấy ắt sẽ đồng tâm hiệp lực, cùng nhau mưu tính, cầu viện hai nước Tề, Triệu, lại giảng hòa với hai nước Sở, Ngụy vốn có thù cũ, thậm chí chẳng tiếc đem Cửu Đỉnh dâng cho nước Sở, cắt đất nhường cho nước Ngụy. Đến nước ấy, đại vương đành phải bó tay chịu trói. Đó chính là mối nguy hiểm mà thần muốn nói tới. Cho nên, đánh nước Thục mới là thượng sách nắm chắc phần thắng." Tần Huệ Vương nghe theo lời bàn của Tư Mã Thác, khởi binh phạt Thục, chỉ mất mười tháng đã hạ được toàn cõi, giáng Thục vương xuống làm hầu, lại bổ nhiệm Trần Trang làm Quốc tướng nước Thục. Sau khi thôn tính nước Thục, nước Tần càng thêm giàu có và hùng mạnh, bèn coi nhẹ các nước xung quanh.