Chương 9: Trương Nghi khéo lời phá Hợp tung

Trương Nghi dùng lời lẽ khôn khéo phá thế Hợp tung. Phàm Tần sở dĩ coi trọng Sở là vì Sở có Tề. Nay đóng ải tuyệt giao, xé bỏ ước hẹn với Tề ắt Sở sẽ cô lập; Tần việc gì phải bận lòng vì một nước trơ trọi mà dâng sáu trăm dặm đất Thương Ư? Trương Nghi về Tần tất phụ bạc đại vương. Thế là phía bắc đại vương dứt giao hảo với Tề, phía tây chuốc lấy mối họa từ Tần. Binh mã hai nước ắt cùng kéo đến. Nay tính kế cho đại vương, chẳng bằng ngoài mặt tuyệt giao nhưng bên trong vẫn ngấm ngầm liên kết với Tề, sai người đi theo Trương Nghi. Nhược bằng Tần thật sự cắt đất cho ta, khi ấy đoạn tuyệt với Tề cũng chưa muộn. Tần vương muốn phạt Tề, song e ngại mối quan hệ Hợp tung giữa Tề và Sở, bèn phái Trương Nghi sang Sở du thuyết Sở Hoài Vương: "Đại vương nếu nghe lời thần, cắt đứt bang giao với Tề, hủy bỏ minh ước Hợp tung, nước Tần xin dâng đất Thương Ư vuông vức sáu trăm dặm, lại đem mỹ nữ nước Tần làm tì thiếp hầu hạ đại vương, hai nước Tần - Sở kết mối thông gia, đời đời làm láng giềng hòa hiếu." Sở vương cả mừng, ưng thuận lời Trương Nghi. Quần thần đều đến chúc mừng, duy có Trần Chẩn lộ vẻ bi thương. Sở vương giận dữ hỏi: "Bổn vương không tốn một binh một tốt mà được sáu trăm dặm đất, chẳng tốt sao?" Trần Chẩn đáp: "Đại vương nghĩ vậy là lầm. Thần thấy đất Thương Ư chưa chắc tới tay, mà Tề và Tần sẽ lại liên minh; Tề - Tần hợp sức, tai họa của nước Sở sắp giáng xuống đầu rồi." Sở vương hỏi: "Cớ làm sao?" Trần Chẩn thưa: "Tần sở dĩ coi trọng Sở là vì ta có Tề làm đồng minh. Nay nếu ta hủy ước tuyệt giao với Tề, nước Sở liền rơi vào thế cô, Tần cớ gì lại đoái hoài một nước cô lập không ai cứu viện mà đem không sáu trăm dặm Thương Ư dâng cho ta! Trương Nghi về Tần tất sẽ bội ước với đại vương. Bấy giờ đại vương phía bắc dứt bang giao với Tề, phía tây kết oán với Tần, hai nước ắt hợp binh giáp công. Tính kế cho đại vương, chẳng bằng ngoài mặt tuyệt giao nhưng ngầm giữ hòa hảo với Tề, phái người theo Trương Nghi về Tần. Nhược bằng Tần thật sự cắt đất cho ta, khi ấy đoạn tuyệt với Tề cũng chưa muộn." Sở vương gạt đi: "Trần tiên sinh hãy ngậm miệng lại, chớ buông lời xằng bậy, cứ chờ xem bổn vương thu lấy đất đai!" Sở vương bèn trao tướng ấn cho Trương Nghi, ban thưởng trọng hậu, đoạn hạ lệnh hủy ước tuyệt giao với Tề, sai một viên tướng cùng Trương Nghi sang Tần. Trương Nghi về Tần, vờ ngã xe bị thương, suốt ba tháng không vào triều. Sở Hoài Vương nghe tin, bảo: "Hay là Trương Nghi cho rằng bổn vương tuyệt giao với Tề chưa đủ dứt khoát?" Liền sai dũng sĩ Tống Di mượn phù tiết nước Tống, lên bắc vào cõi Tề thóa mạ Tề vương. Tề vương nổi trận lôi đình, bèn hạ mình mưu cầu giao hảo với Tần. Tề - Tần kết giao xong, Trương Nghi mới ra coi triều chính, triệu kiến sứ giả nước Sở bảo rằng: "Sao ngài chưa nhận đất? Từ đây đến kia, tổng cộng có sáu dặm." Sứ Sở giận dữ, vội vã về nước bẩm báo Sở vương. Sở vương nghe xong giận tím mặt, muốn dấy binh phạt Tần. Trần Chẩn can: "Thần có thể mở lời được chăng? Thần trộm nghĩ đánh Tần chẳng bằng cắt cho Tần một tòa thành, cùng Tần hợp lực đánh Tề, như vậy đất đai mất cho Tần có thể bù đắp lại ở cõi Tề. Nay đại vương đã tuyệt giao với Tề, lại trách Tần lừa gạt, làm thế chỉ khiến Tề - Tần càng thêm gắn kết, chuốc lấy mũi nhọn thảo phạt của thiên hạ, quốc gia ắt chịu tổn hại nặng nề." Sở vương không nghe, sai Khuất thống lĩnh đại quân đánh Tần; Tần cũng phong Ngụy Chương làm Thứ trưởng, xuất binh nghênh chiến quân Sở. Mùa xuân năm Chu Noản Vương thứ ba (312 TCN), quân hai nước Tần - Sở giao chiến tại Đan Dương, quân Sở đại bại. Quân Tần chém tám vạn binh Sở, bắt sống Khuất cùng hơn bảy mươi đại thần dự hàng Liệt hầu, Chấp khuê, sau cùng chiếm đóng quận Hán Trung. Sở vương dốc toàn bộ binh lực trong nước hòng tái phạt Tần, hai bên kịch chiến tại Lam Điền, kết quả quân Sở lại thảm bại. Hàn, Ngụy nghe tin Sở khốn đốn, liền đem quân nam hạ tập kích Sở, tiến sát đến đất Đặng. Người Sở nhận được tin báo, vội vã rút quân về nước, dâng hai tòa thành cầu hòa với Tần. Năm Chu Noản Vương thứ tư (311 TCN), Tần Huệ Vương sai người báo với Sở vương, muốn dùng đất đai ngoài ải Vũ Quan đổi lấy quận Kiềm Trung của Sở. Sở vương đáp: "Bổn vương không muốn đổi đất, chỉ muốn có được Trương Nghi, sau đó sẽ dâng Kiềm Trung cho Tần." Trương Nghi hay tin, bèn xin sang Sở. Tần vương bảo: "Sở mắc lừa nhà ngươi, đang muốn báo thù, sao ngươi có thể đi?" Trương Nghi thưa: "Tần mạnh Sở yếu, có đại vương làm chỗ dựa, chúng chẳng dám manh động với thần. Huống hồ thần lại thân thiết với sủng thần của Sở vương là Cận Thượng, Cận Thượng lại được ái phi Trịnh Tụ hết mực tin cậy, mà lời Trịnh Tụ thì Sở vương không câu nào không nghe." Trương Nghi bèn sang Sở. Sở vương đem giam hắn lại, toan xử tử. Cận Thượng nói với Trịnh Tụ: "Tần vương rất mực yêu quý Trương Nghi, nghe đâu Tần đã ngỏ ý dùng sáu huyện Thượng Dung cùng mỹ nữ để chuộc Trương Nghi. Đại vương chuộng đất đai, lại kiêng dè thế Tần, mỹ nữ Tần sang ắt sẽ chiếm trọn ân sủng của đại vương, đến lúc đó phu nhân e sẽ thất sủng." Trịnh Tụ bèn ngày đêm khóc lóc trước mặt Sở vương: "Kẻ làm tôi làm việc cho chúa, ai nấy vì chủ nấy. Nay giết Trương Nghi, Tần ắt đùng đùng nổi giận. Thiếp xin đại vương cho mẹ con thiếp dời về Giang Nam trước, kẻo ngày sau chịu nhục dưới tay quân Tần." Sở vương bèn xá tội cho Trương Nghi, lại ban thưởng hậu hĩnh. Trương Nghi thừa thế thuyết phục Sở vương: "Hợp tung kháng Tần, chẳng khác nào lùa bầy dê đọ sức với mãnh hổ, chưa đánh thắng bại đã rõ. Nay đại vương không muốn phụng sự Tần, Tần lại bức bách Hàn, Ngụy cùng tiến đánh Sở, khi ấy cảnh ngộ nước Sở nguy khốn khôn cùng. Miền tây Tần có quận Ba, quận Thục, dùng thuyền lớn chở lương thảo, thuận dòng Mân Giang xuôi nam, mỗi ngày đi hơn năm trăm dặm, chẳng đầy mười ngày là tới quan ải. Quan ải nguy cấp, các thành ấp phía đông ải của quý quốc đều phải dốc sức phòng thủ, khi ấy Kiềm Trung, quận Vu e chẳng còn thuộc về đại vương. Nếu Tần lại xuất sư qua Vũ Quan, mặt bắc quý quốc ắt rơi sạch vào tay giặc. Quân Tần phạt Sở, chỉ trong ba tháng là định đoạt tồn vong của quý quốc; trong khi đợi viện binh Hợp tung phải mất hơn nửa năm mới tới. Chờ cứu viện từ các nước yếu mà quên mất mối họa cường Tần áp sát biên cương, đó là điều thần hằng lo ngại cho đại vương. Nếu đại vương nghe lời thần, thần xin khiến Tần - Sở đời đời giữ tình láng giềng hòa hiếu, không còn can qua chinh phạt lẫn nhau." Sở vương đã bắt được Trương Nghi, lại tiếc đất Kiềm Trung không muốn cắt cho Tần, bèn nghe theo lời Trương Nghi. Trương Nghi lại sang các nước Hàn, Tề, Triệu, Yên hoạt động. Hắn đe dọa lừa gạt, bức bách dỗ dành, không thủ đoạn nào không dùng, ép các nước phá vỡ Hợp tung theo về Liên hoành, tranh nhau cắt đất thờ Tần. Trương Nghi về nước, chưa tới Hàm Dương thì Huệ Vương tạ thế, Vũ Vương lên ngôi. Vũ Vương không ưa Trương Nghi. Chư hầu các nước hay tin Trương Nghi có hiềm khích với Tần vương, đều phản lại Liên hoành, quay về Hợp tung. Trương Nghi bèn tâu với Vũ Vương: "Thần nghe Tề vương vô cùng căm ghét thần, thần tới đâu, Tề ắt đánh tới đó. Xin đại vương cho thần sang Ngụy, Tề ắt đánh Ngụy. Tề - Ngụy giao tranh, đại vương thừa cơ phạt Hàn, tiến vào Tam Xuyên, ép chế Thiên tử, đoạt lấy bản đồ thư tịch, đặt nền móng cho nghiệp đế vương!" Vũ Vương thuận ý. Tề vương quả nhiên đánh Ngụy, Ngụy vương sợ hãi. Trương Nghi thưa: "Đại vương chớ lo, thần có thể khiến Tề lui binh." Hắn liền sai xá nhân sang Sở, mượn sứ giả nước Sở đến bảo Tề vương: "Đại vương gây dựng căn cơ cho Trương Nghi ở Tần sâu dày quá đỗi!" Tề vương hỏi: "Lời ấy nghĩa là sao?" Sứ Sở đáp: "Trương Nghi rời Tần sang Ngụy vốn đã trù tính với Tần vương, cốt để Tề - Ngụy đánh nhau đặng Tần chiếm lấy Tam Xuyên. Nay đại vương trúng kế đánh Ngụy, khiến Tề trong ngoài khốn đốn, mà Tần vương lại càng thêm tin dùng Trương Nghi. Đại vương chẳng phải đang giúp Trương Nghi một mẻ lớn hay sao?" Tề vương cho là phải, bèn rút quân về nước. Trương Nghi làm tướng quốc nước Ngụy được một năm thì mất. Trương Nghi cùng Tô Tần đều dùng mưu lược Hợp tung, Liên hoành du thuyết chư hầu, đoạt lấy vinh hoa phú quý, khiến kẻ trong thiên hạ đua nhau noi theo. Như người nước Ngụy là Công Tôn Diễn cũng nhờ tài du thuyết mà vang danh thiên hạ. Ngoài ra còn có bọn Tô Đại, Tô Lệ, Chu Tối, Lâu Hoãn, rảo bước khắp các nước, đều dùng tài biện thuyết xảo trá tranh đua cao thấp; trong số đó Trương Nghi, Tô Tần và Công Tôn Diễn là nổi danh hơn cả.