Chương 6: Tôn Tẫn đấu trí Bàng Quyên

Tôn Tẫn đấu trí Bàng Quyên Kẻ gỡ mối rối ren không vung nắm đấm, người can cuộc ẩu đả chẳng xông vào đánh cùng. Đánh vào chỗ hiểm, thọc vào chỗ hư, ắt kiềm chế được hình thế. Ngụy Huệ Vương cất quân đánh Triệu, vây hãm Hàm Đan. Năm Chu Hiển Vương thứ mười sáu (năm 353 TCN), Tề Uy Vương sai Điền Kỵ đi cứu nước Triệu. Trước kia, Tôn Tẫn cùng Bàng Quyên đều theo học binh pháp. Bàng Quyên làm tướng quân ở nước Ngụy, tự thấy tài năng không bằng Tôn Tẫn, bèn mời hắn sang Ngụy. Khi Tôn Tẫn đến nơi, Bàng Quyên ngầm hãm hại, gọt bỏ xương bánh chè rồi thích chữ vào mặt hắn, mưu khiến hắn tàn phế suốt đời, không thể ra làm quan. Sứ giả nước Tề đến Ngụy, Tôn Tẫn lấy thân phận kẻ chịu hình ngầm xin bệ kiến, dùng lời lẽ thuyết phục được sứ giả. Sứ giả nước Tề bèn lén giấu hắn lên xe cùng về Tề. Điền Kỵ trọng tài, đãi hắn theo lễ thượng khách, lại tiến cử lên Tề Uy Vương. Tề Uy Vương hỏi han binh pháp, bèn phong hắn làm quân sư. Bấy giờ Tề Uy Vương toan xuất binh cứu Triệu, muốn phong Tôn Tẫn làm tướng. Tôn Tẫn tự thấy mình đã chịu hình phạt tàn khốc, thân thể không còn vẹn toàn, không thể gánh vác trọng trách thống lĩnh ba quân. Tề Uy Vương bèn phong Điền Kỵ làm đại tướng, Tôn Tẫn làm quân sư, ngồi trong xe có mui che kín để bày mưu tính kế cho Điền Kỵ. Điền Kỵ muốn dẫn đại quân Tề thẳng tiến sang Triệu cứu viện. Tôn Tẫn can: "Muốn gỡ mối rối ren, không thể vung nắm đấm; can ngăn kẻ ẩu đả, không thể nhập cuộc đánh cùng. Tránh chiến trường chính diện nơi hai bên đang dốc sức giao tranh, đánh vào chỗ sơ hở của địch, nắm lấy chỗ hiểm yếu, địch ắt vì tình thế bức bách mà tự lui binh. Nay Ngụy và Triệu đang quyết chiến, tinh binh nước Ngụy đều dốc cả vào chiến trường bên ngoài, trong nước chỉ còn lại già yếu tàn binh. Tướng quân chi bằng dẫn binh thần tốc áp sát quốc đô Đại Lương của Ngụy, chiếm giữ các trục đường huyết mạch, đánh úp chỗ phòng bị trống trải của chúng. Quân Ngụy tất phải bỏ mặt trận đánh Triệu mà quay về cứu viện. Làm vậy một mũi tên trúng hai đích, vừa giải được vây cho Triệu, lại giáng đòn nặng nề vào Ngụy." Điền Kỵ nghe theo kế ấy. Quân Ngụy quả nhiên trúng kế, rút quân về cứu. Quân Ngụy trên đường lui về tới Quế Lăng thì tao ngộ quân Tề do Điền Kỵ thống lĩnh, hai bên kịch chiến, quân Ngụy đại bại. Năm Chu Hiển Vương thứ hai mươi tám (năm 341 TCN), tướng Ngụy là Bàng Quyên đem quân đánh nước Hàn, Hàn sai sứ sang Tề cầu viện. Tôn Tẫn tâu: "Nếu quân ta không đợi hai nước Hàn - Ngụy đánh đến sức cùng lực kiệt mới sang cứu, chẳng khác nào đỡ đòn cho Hàn trước mũi giáo của Ngụy, ngược lại còn thành ra nghe theo hiệu lệnh của Hàn. Huống hồ nay dã tâm diệt Hàn của Ngụy đang lớn, nước Hàn đối mặt cảnh nước mất nhà tan tất dốc lòng cầu cứu nước ta. Đến lúc ấy xuất binh, vừa khiến Hàn hàm ơn sâu nặng, một lòng kết minh, lại có thể thừa cơ đánh vào chỗ sơ hở của Ngụy. Như vậy chẳng những thu trọn đôi đường lợi ích, mà còn vang danh thiên hạ." Tề Uy Vương khen: "Phải lắm." Bèn ngầm nhận lời sứ giả nước Hàn, bằng lòng cất quân cứu viện rồi cho sứ giả về nước. Hàn ngỡ Tề sẽ lập tức đem quân đến, bèn dốc toàn lực nghênh chiến với Ngụy nhưng liên tiếp bại trận cả năm lần. Cuối cùng, Hàn phải cầu kết minh, đem cả vận mệnh quốc gia phó thác cho Tề. Tề bèn xuất binh, sai Điền Kỵ, Điền Anh, Điền Phán làm tướng quân, Tôn Tẫn làm quân sư, cất quân cứu viện nước Hàn, vẫn dùng kế cũ đánh thẳng vào kinh đô nước Ngụy. Bàng Quyên nghe tin, vội bỏ Hàn rút quân về nước. Nước Ngụy phái Thái tử Thân làm tướng quân, đem quân chống cự quân Tề. Tôn Tẫn nói với Điền Kỵ: "Binh sĩ ba nước Ngụy, Triệu, Hàn xưa nay vốn hung hãn thiện chiến, coi khinh quân Tề; mà quân ta lại mang tiếng nhút nhát. Bậc làm tướng giỏi việc dụng binh ắt phải thuận theo thời thế mà dẫn dụ đối phương, phát huy sở trường, hạn chế sở đoản. Binh pháp Tôn Tử có dạy: 'Hành quân trăm dặm để tranh lợi tất tổn thương đại tướng, hành quân năm mươi dặm để tranh lợi thì chỉ nửa số quân đến nơi.'" Điền Kỵ nghe lời, hạ lệnh cho quân Tề sau khi tiến vào đất Ngụy, ngày đầu đắp mười vạn bếp lò, ngày thứ hai giảm xuống còn năm vạn, ngày thứ ba giảm còn hai vạn. Bàng Quyên dẫn quân đuổi theo suốt ba ngày, thấy cảnh ấy mừng rỡ nói: "Ta vốn nghe quân Tề nhát gan, mới vào đất ta được ba ngày mà binh lính đã đào ngũ quá nửa." Bàng Quyên bèn để lại bộ binh, chỉ dẫn kỵ binh tinh nhuệ ngày đêm đuổi riết theo tàn quân Tề. Tôn Tẫn tính toán lộ trình của Bàng Quyên, dự liệu lúc chập tối hắn sẽ tới Mã Lăng. Đường Mã Lăng hiểm trở hẹp hòi, hai bên lại có địa thế hiểm trở, thuận lợi phục kích, Tôn Tẫn liền hạ lệnh đốn hạ cây lớn, phạt bỏ vỏ cây, đề lên một hàng chữ lớn: "Bàng Quyên chết dưới cây này! Quân sư Tôn Tẫn." Lại lệnh cho vài vạn tay nỏ thiện chiến mai phục sẵn ở hai bên bờ vực hẹp, hẹn nhau lúc hoàng hôn hễ thấy ánh lửa phát ra thì vạn nỏ đồng loạt bắn xuống. Bàng Quyên quả nhiên tới gốc cây bị đốn vào lúc trời tối mịt, thấy trên thân cây đã phạt vỏ có khắc chữ, bèn thắp đuốc ghé sát lại đọc. Hắn còn chưa đọc xong chữ cuối, vạn mũi tên của quân Tề đã tới tấp bắn xuống như mưa, quân Ngụy đại loạn tan tác. Bàng Quyên biết mưu cùng sức kiệt, đại quân tan vỡ, bèn rút gươm tự vẫn. Trước lúc chết còn thốt lên: "Rốt cuộc lại để cho thằng nhãi Tôn Tẫn thành danh!" Quân Tề thừa thắng đánh tan tác tàn quân Ngụy, bắt sống Thái tử Thân của nước Ngụy.