Chương 7: Tô Tần du thuyết lục quốc

Tô Tần du thuyết sáu nước "Đại vương phụng sự Tần, Tần tất đòi Nghi Dương, Thành Cao. Năm nay dâng đất, sang năm lại đòi cắt thêm. Cho thì không còn đất mà cho, không cho thì công lao trước đều đổ bỏ, lại rước lấy vạ sau. Huống chi đất của đại vương có hạn mà lòng tham của Tần không cùng; đem đất có hạn đón lòng tham không cùng, ấy là chuốc oán kết hoạ vậy. Chưa đánh mà đất đã mất! Ngạn ngữ có câu: 'Thà làm mỏ gà, chẳng làm đuôi trâu.' Nay lấy sự hiền minh của đại vương, nắm trong tay quân sĩ nước Hàn hùng mạnh, lại mang tiếng là đuôi trâu, thần trộm lấy làm hổ thẹn thay đại vương." Trước đó, người Lạc Dương là Tô Tần từng dâng kế sách thâu tóm thiên hạ lên Tần vương, song không được dùng, đành phải rời đi. Về sau, Tô Tần sang nước Yên, nói với Yên Văn Công rằng: "Nước Yên sở dĩ không bị cướp phá xâm lăng là nhờ có nước Triệu làm bình phong che chắn ở phía nam. Nay Tần muốn đánh Yên thì phải vượt nghìn dặm xa xôi; còn Triệu muốn đánh Yên chỉ cần hành quân trong vòng trăm dặm. Nay đại vương không lo mối họa sát nách, lại đi e dè mối lo ngoài nghìn dặm, mưu tính không gì sai lầm hơn thế. Thần mong đại vương hãy kết thân với Triệu, hai nước liền một khối, ắt nước Yên có thể kê cao gối mà ngủ." Yên Văn Công thấy Tô Tần nói chí lý, bèn cấp cho xe ngựa tiền bạc, sai hắn đi thuyết phục Triệu Túc Hầu. Tô Tần đến nước Triệu du thuyết Triệu Túc Hầu rằng: "Nay các nước phía đông Hào Sơn không đâu mạnh bằng Triệu. Nước Tần kiêng kè nhất cũng chẳng qua là Triệu. Song Tần chưa dám dấy binh đánh Triệu là vì sợ Hàn, Ngụy đánh úp sau lưng. Tần đánh Hàn, Ngụy không có danh sơn đại xuyên ngăn trở, có thể dần dà gặm nhấm cho tới tận quốc đô. Hàn, Ngụy chống không nổi ắt phải xưng thần với Tần; một khi Tần không còn nỗi lo sau lưng, tai vạ tất giáng xuống đầu nước Triệu. Thần xem xét bản đồ thiên hạ thấy rằng: đất đai chư hầu rộng gấp năm lần Tần, binh lực chư hầu mạnh gấp mười lần Tần. Nếu sáu nước Hợp tung làm một, dốc sức về hướng tây thảo phạt, Tần tất đại bại. Kẻ chủ trương Liên hoành đều muốn chư hầu cắt đất cho Tần; việc thành thì riêng họ hưởng phú quý vinh hoa, còn nước nhà bị Tần xâm phạm thì họ chẳng hề đoái hoài. Bọn họ ngày đêm đem Tần ra đe dọa các nước hòng ép phải dâng đất. Kính mong đại vương suy xét kỹ việc lớn này! Thần trộm bày kế cho đại vương: chi bằng để các nước Hàn, Ngụy, Tề, Sở, Yên, Triệu đồng lòng Hợp tung thân thiện kháng Tần, hẹn tướng tướng các nước hội họp bên bờ Hoàn Thủy, ăn thề kết minh, cùng định ước rằng: 'Nếu Tần đánh một nước, năm nước kia đều phải cất quân, kẻ tập kích ngăn chặn quân Tần, người kéo đến cứu viện nước bị hại. Kẻ nào không theo minh ước, các nước cùng nhau thảo phạt!' Chư hầu kết thành một dải chống cự, quân Tần tất không dám xuất sư qua Hàm Cốc Quan xâm lấn phía đông Hào Sơn." Triệu Túc Hầu nghe xong rất đẹp lòng, hậu đãi Tô Tần, ban thưởng trọng hậu rồi phái hắn đi du thuyết các nước kết minh Hợp tung. Tô Tần lại đến khuyên giải Hàn Tuyên Huệ Vương: "Nước Hàn đất rộng hơn chín trăm dặm, quân sĩ mấy chục vạn, cung khỏe nỏ cứng kiếm bén trong thiên hạ đều từ Hàn mà ra. Binh sĩ nước Hàn đạp chân giương nỏ, có thể bắn liền hơn trăm phát. Dùng quân sĩ dũng mãnh dường ấy, mặc giáp kiên cố, giương nỏ cứng, cầm kiếm bén, bảo một người địch nổi trăm người cũng không ngoa. Đại vương nếu cúi đầu quy phục Tần, Tần tất đòi hai ấp Nghi Dương, Thành Cao; năm nay thỏa mãn lòng chúng, sang năm lại đòi cắt thêm đất khác. Cho nữa thì không còn đất để cho, không cho thì công lao trước đều đổ bỏ, rước lấy vạ sau. Đất của đại vương có hạn mà lòng tham của Tần không cùng, đem đất có hạn nghênh đón lòng tham vô tận, chính là tự chuốc lấy vạ, chưa đánh trận nào đã mất sạch bờ cõi. Tục ngữ có câu: 'Thà làm mỏ gà, chẳng làm đuôi trâu.' Đại vương hiền minh như thế, nắm quân mạnh nước Hàn trong tay, cớ sao lại chịu cái danh 'đuôi trâu', thần ở chốn khuất lấp cũng thấy hổ thẹn thay đại vương!" Hàn vương nghe xong thấy hết sức chí lý. Tô Tần lại sang du thuyết Ngụy Huệ Vương: "Bờ cõi của đại vương vuông vức nghìn dặm, đất tuy hơi hẹp nhưng nhân khẩu đông đúc. Trong tay ngài có võ sĩ, thương đầu, phấn kích mỗi loại hai mươi vạn, quân hầu mười vạn, xe chiến sáu trăm cỗ, ngựa chiến năm nghìn con, vậy mà lại đi nghe theo lời bàn của quần thần, toan chịu sự sai khiến của nước Tần. Thần mong đại vương hãy suy nghĩ cho kỹ." Ngụy Huệ Vương bèn nghe theo lời Tô Tần. Tô Tần kế đó tới du thuyết Tề Tuyên Vương: "Nước Tề bốn bề hiểm yếu, đất đai hơn hai nghìn dặm, giáp sĩ mấy chục vạn, lương thực chất cao như núi. Tam quân tinh nhuệ, quân năm đô thuộc hai mươi huyện ngoại thành, khi tiến như tên rời dây, lúc đánh như sấm rền sét giật, khi lui tựa gió quét mưa sa. Có được đội quân ấy, dẫu gặp chiến tranh cũng chẳng cần trưng binh tận Thái Sơn, Thanh Hà, Bột Hải. Thành Lâm Tri có bảy vạn hộ, thần trộm tính mỗi nhà không dưới ba đinh, chưa cần động đến huyện hương xa xôi thì riêng dân Lâm Tri đã đủ hai mươi mốt vạn binh. Đô thành Lâm Tri giàu có sung túc, dân cư đều thích chọi gà, đua chó, đánh cờ, đá cầu. Trên đường sá Lâm Tri xe cộ chen chúc chạm cả trục, người đông nườm nượp kề vai nối gót, áo giương lên thành rèm che, vung mồ hôi tựa mưa rào. Hàn, Ngụy sở dĩ khiếp sợ Tần là bởi giáp ranh biên giới, dấy binh đối trận chưa đầy mười ngày đã quyết sự sống chết còn mất. Hàn, Ngụy dẫu thắng Tần thì bản thân cũng tổn hại quá nửa, khó giữ biên cương; nếu bại dưới tay Tần thì họa diệt vong theo ngay sau đó. Cho nên Hàn, Ngụy đối với việc giao chiến với Tần luôn hết sức dè dặt, thường chịu nhún nhường. Nay Tần muốn đánh Tề lại chẳng như vậy. Chúng phải quay lưng lại với Hàn, Ngụy, băng qua đất Dương Tấn nước Vệ, vượt địa thế hiểm trở của Kháng Phụ, nơi xe không thể đi song hàng, ngựa chẳng thể chạy song đôi, chỉ cần trăm người giữ chỗ hiểm thì nghìn người cũng không dám qua. Quân Tần dẫu muốn thâm nhập đất Tề nhưng bụng dạ còn mối lo sau lưng, sợ Hàn, Ngụy đánh úp, bởi thế vừa sợ vừa ngờ, chỉ dám làm bộ hăm dọa Hàn, Ngụy, kiêu căng khoác lác mà không dám tiến binh. Cứ thế mà xem, dã tâm của Tần không dám xâm phạm Tề đã quá rõ ràng. Nay không chịu liệu định sức Tần, lại toan quay mặt về tây xưng thần, ấy là bầy tôi của ngài mưu tính lầm lỡ vậy. Thần mong đại vương hãy suy xét kỹ việc này!" Tề vương nghe xong, cho lời Tô Tần là vô cùng xác đáng. Sau đó, Tô Tần xuôi về tây nam du thuyết Sở Uy Vương, phân tích rõ thế chẳng thể cùng tồn tại giữa Tần và Sở, cũng như trăm mối lợi hại của việc Hợp tung hay không Hợp tung. Sở vương bởi vậy cũng tiếp thu chủ trương Hợp tung của Tô Tần. Về sau, Tô Tần trở thành Tung ước trưởng đứng đầu liên minh sáu nước, đồng thời đeo ấn tướng quốc của cả sáu nước. Khi hắn quay về phương bắc phục mệnh Triệu vương, nghi trượng xe ngựa tùy tùng rầm rộ, chẳng khác nào bậc quân vương.